علیه تقلیل‌گرایی: بازخوانی آیین‌محور میترا در سنت‌های ایرانی و رومی

علیه تقلیل‌گرایی: بازخوانی آیین‌محور میترا در سنت‌های ایرانی و رومی

سیدجلال الدین حسینی1

1) مربی سازمان آموزش فنی و حرفه ای (مازندران-رامسر)

کد IOI مقاله : ABEG-ABCAZG
محل انتشار : بیست و چهارمین کنفرانس بین المللی زبان ،ادبیات ، فرهنگ و تاریخ- لهستان(https://llcsconf.ir/)
چکیده :
    مطالعات میترایی در دهه‌های گذشته غالباً تحت سلطه خوانش‌های تقلیل‌گرای نمادمحور—به‌ویژه تفسیرهای نجومی و خورشیدی—قرار داشته‌اند؛ رویکردهایی که می‌کوشند میترا را به بازتابی از نیروهای طبیعی یا کیهانی فروکاهند. این مقاله با اتخاذ رویکردی تحلیلی–تطبیقی و آیین‌محور، نشان می‌دهد که چنین خوانش‌هایی از درک منطق درونی سنت میترایی، به‌ویژه در باب نجات و صعود، ناتوان‌اند. پژوهش حاضر با نقد نظام‌مند خوانش‌های نجومی و همسان‌سازی میترا با Sol Invictus آغاز می‌شود و سپس با تمرکز بر مهرابه، بدن و تجربه آیینی، بدیلی روش‌شناختی برای فهم میترائیسم ارائه می‌دهد. در بخش تطبیقی، مفهوم نجات و صعود در میترای ایرانی و میترائیسم رومی بررسی می‌شود. تحلیل نشان می‌دهد که در سنت ایرانی، نجات در افق داوری کیهانی و نظم اخلاقی (aša) تعریف می‌شود و میترا به‌عنوان پاسدار پیمان و شاهد راستی، ضامن عدالت کیهانی است. در مقابل، میترائیسم رومی این منطق را در قالبی آیینی و تجربه‌محور بازپیکربندی می‌کند؛ جایی که نجات نه صرفاً پیامد داوری پس از مرگ، بلکه فرایندی تدریجی از دگرگونی وجودی از طریق مشارکت آیینی، فضاهای رازآمیز و تجربه صعود است. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که میترا را باید نه نمادی تقلیل‌پذیر، بلکه به‌مثابه الگویی آیینیِ گذار فهمید؛ کنشگری که در سنت‌های مختلف، انسان را در مسیر عبور از وضعیت عادی به نظمی برتر هدایت می‌کند. این رویکرد، افقی تازه برای مطالعات میترایی می‌گشاید و ضرورت بازاندیشی در چارچوب‌های تفسیری رایج را برجسته می‌سازد..

کلمات کلیدی : میترا تقلیل گرایی میترائی اسطوره ایرانی میترائیسم رومی لیتورژی میترا pgm iv