الگوهای بیان ژنی در برهمکنش‌ گیاهان و قارچ‌های بیمارگر

الگوهای بیان ژنی در برهمکنش‌ گیاهان و قارچ‌های بیمارگر

حامد نگهبان1 رضا مستوفی‌زاده قلمفرسا2

1) دانشجوی دکتری بیماری‌شناسی گیاهی، بخش گیاه‌پزشکی، دانشگاه شیراز
2) استاد بیماری‌شناسی گیاهی، بخش گیاه‌پزشکی، دانشگاه شیراز

کد IOI مقاله : ABFF-ABDGHH
محل انتشار : نهمین کنگره بین المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران(9icsda.ir)
چکیده :
    برای غلبه بر اثرات منفی قارچ‌های بیمارگر گیاهی بر کیفیت و کمیت محصولات کشاورزی، پژوهشگران علوم گیاهی برای کشف ژن‌های دخیل در بیماری‌زایی، پرآزاری و شبکه‌های تنظیم‌کننده‌ی ژنی در برهمکنش میزبان و بیمارگر به روش‌های مولکولی به‌روز روی آورده‌اند. در سال‌های اخیر، آزمایش‌های توالی‌یابی دوگانه‌ی آر‌اِن‌اِی برای درک بیشتر از برهمکنش‌های مولکولی پیچیده‌ی گیاه و بیمارگر استفاده شده‌اند. واکاوی پروتئین‌های ترشحی، سوخت‌و‌ساز، راه‌برد‌های تغذیه‌ای، تغییرگرهای ترشحی و شبکه‌های تنظیمی در بیمارگرهای قارچی بر اساس بررسی بیان ژن‌ها، منجر به آشکارسازیِ سازوکارهای بیماری‌زایی در طول استقرار بیمارگر در میزبان می‌شود. برای مثال در قارچ زیواپرور عامل بیماری زنگ برگ قهوه در هاگ‌های جوانه‌زده، ژن‌های بیان‌شده عمدتاً مرتبط با پروتئین‌های ترابری، فعالیت ترشحی و تکثیر سلولی است، در حالی که در ساختار چنگک، ژن‌های بیان‌شده با سوخت‌وساز، فعالیت ترجمه، تولید ساختارهای جدید و نشانه‌دهی مرتبط هستند. این مشاهدات نشان می‌دهد که ارتباط بین گیاه و قارچ، حتی قبل از نفوذ قارچ به درون گیاه شروع می‌شود. همچنین، در عامل بیماری پوسیدگی ریشه‌ی درختان کاج مشخص شده است که علاوه‌ بر آنزیم‌های تجزیه‌کننده‌ی پلی‌ساکارید برای نفوذ به بافت گیاه و دسترسی به منابع تغذیه، برخی از آنزیم‌های مرتبط با سوخت‌وساز اسیدهای چرب می‌تواند یک عامل پرآزاری (تازندگی) در بیمارگر تلقی شود. علاوه بر این، واکاوی ژن‌های بیان‌شده با استفاده از توالی‌یابی آراِن‌اِی دوگانه، در برگ‌های سیب آلوده به عامل بیماری زنگ نشان داده است که ترمیم دیواره‌ی سلولی بخشی از پاسخ به تهاجم بیمارگر در مرحله‌ی اولیه‌ی هاگ¬زایی در طول برهمکنش‌های سازگار بیمارگر و میزبان است. برعکس، در مراحل بعدی آلودگی، ژن‌های فراتنظیم‌شده‌ به طور قابل‌توجهی در مسیرهای بیوسنتز فیتوالکسین‌ها مثل فلاونوئید، فنیل‌پروپانوئید و استیل‌بن‌ها شناسایی شدند. واکاوی داده‌های توالی‌یابی آر‌اِن‌اِی چالش‌های متعددی را در مطالعات مرتبط با قارچ‌های بیمارگر گیاهی ایجاد می‌کند که این چالش‌ها شامل مسائل مربوط به یکپارچه‌سازی داده‌ها، راه‌بردهای هم‌ردیف‌سازی، کیفیت داده‌ها و تفسیر خوانش‌های مخلوط است. در حالی که واکاوی مجموعه‌ی داده‌های مرتبط با مطالعات ترانوشت‌ها در مقیاس بزرگ هنوز یک چالش باقی مانده است، برنامه‌های محاسباتی جدید و کاربر پسند امکان معرفی راه‌بردهای نوآورانه‌ی بالقوه برای مدیریت بیمارگرهای گیاهی را فراهم می‌کند. در این نوشتار به بررسی برهمکنش‌های قارچ‌های بیمارگر و گیاهان میزبان، در سطح مطالعه‌ی داده‌های ترانویسی، پرداخته شده است تا موجب درک عمیق‌تری نسبت به این برهمکنش‌های پیچیده شود.

کلمات کلیدی : واژه‌هاي كليدي بیماری‌زایی پرآزاری ترانوشت توالی‌یابی آراِن‌اِی دوگانه زیواپرور مرده‌پرور