تأثیر خوانایی فضایی و نشانه‌های محیطی بر مسیریابی سالمندان با رویکرد نورومعماری: مرور انتقادی شواهد

حدیث ارضی فرد¹ آزاده شاهچراغی²

1) دانشجوی کارشناسی ارشد معماری داخلی، دانشگاه خاتم، تهران، ایران
2) استاد تمام گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

کد IOI مقاله : ABFG-ACABBZ
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    مسیریابی مستقل در ساختمان‌های درمانی و اقامتی از مؤلفه‌های مهم تجربه فضایی سالمندان است؛ بااین‌حال، دشواری پیدا کردن مقصد را نمی‌توان صرفاً به ضعف حافظه فرد یا کمبود تابلو نسبت داد. هدف مقاله حاضر مرور انتقادی شواهد درباره تأثیر خوانایی پیکربندی فضا و نشانه‌های محیطی بر مسیریابی در سالمندی و روشن‌کردن حدود تبیین‌های نور و معماری است. پژوهش از نوع مرور رواییِ ساختاریافته و مبتنی بر داده‌های ثانویه است. در این مرور، ۴۵ مقاله دارای شناسه دیجیتال DOI که بین سال‌های ۱۹۸۱ تا ۲۰۲۵ منتشر شده‌اند، بر اساس ارتباط با پیکربندی فضایی، یادگیری مسیر در سالمندی، نشانه‌های راهنما و سازوکارهای شناختی بررسی شدند. یافته‌ها در چهار محور «ساختار و پیچیدگی پلان»، «نشانه و حافظه مسیر»، «شواهد محیط‌های مراقبتی» و «شاخص‌های شناختی و عصبی» مقایسه شدند. مطالعات نشان می‌دهند سازمان فضایی قابل‌ فهم و نشانه‌گذاری در نقاط تصمیم می‌توانند برخی خطاهای راه‌یابی را کاهش دهند، اما بهبود دقت همواره با افزایش سرعت، رضایت یا گستره حرکت همراه نیست. مطالعات مراکز مراقبتی، پژوهش‌های شبیه‌سازی و پژوهش‌های عصب‌شناختی از نظر جامعه، تکلیف و سنجه پیامد ناهمگن‌اند؛ بنابراین نمی‌توان یک اثر واحد برای همه سالمندان گزارش کرد. جمع‌بندی مرور بر ضرورت توجه هم‌زمان به خوانایی مسیر، تمایز نشانه، شرایط شناختی فرد و سنجش رفتاری عملکرد تأکید دارد. نقش نور و معماری در این میان، توضیح ساز و کارهای محتمل و صورت‌بندی پرسش‌های قابل‌آزمون است، نه ارائه نسخه قطعی طراحی از روی داده‌های مغزی.

کلمات کلیدی : خوانایی فضایی نشانه‌ های محیطی مسیریابی سالمندان نو رو معماری مرور روایی