سامانه‌های کنترل نور طبیعی در خانه‌های سنتی ایران و بازتفسیر آن‌ها در معماری داخلی معاصر تحلیل تطبیقی خانه‌های طباطبایی‌ها، بروجردی‌ها و عباسیان در کاشان با خانه شریفی‌ها در تهران

سامانه‌های کنترل نور طبیعی در خانه‌های سنتی ایران و بازتفسیر آن‌ها در معماری داخلی معاصر تحلیل تطبیقی خانه‌های طباطبایی‌ها، بروجردی‌ها و عباسیان در کاشان با خانه شریفی‌ها در تهران

مبینا نفوذی1

1) فارغ التحصیل رشته مهندسی معماری مقطع کارشناسی از دانشگاه آزاد واحد کرج

کد IOI مقاله : ABFG-ACACBH
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    نور طبیعی در خانه‌های سنتی ایران صرفاً منبع روشنایی نیست، بلکه در پیوند با اقلیم، حریم، حرکت و سازمان فضایی عمل می‌کند. هدف این پژوهش، استخراج منطق عملکردی سامانه‌های کنترل نور در سه خانه تاریخی کاشان—طباطبایی‌ها، بروجردی‌ها و عباسیان—و بررسی چگونگی بازتفسیر این منطق در خانه شریفی‌ها در تهران است. پژوهش با رویکرد کیفی، توصیفی–تحلیلی و روش مطالعه موردی تطبیقی انجام شده و داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای، اسناد معماری منتشرشده و توصیف‌های معتبر پروژه گردآوری شده‌اند. چارچوب تحلیل شامل شش مؤلفه «ورود نور»، «فیلتر و سایه‌اندازی»، «توزیع و بازتاب»، «سلسله‌مراتب روشنایی»، «رابطه نور و حرکت» و «پاسخ‌گویی فصلی» است. نتایج نشان می‌دهد که در نمونه‌های تاریخی، کنترل نور از طریق ترکیب حیاط مرکزی، ایوان، عمق بازشو، ارسی، نورگیر سقفی، سطوح روشن و فضاهای انتقالی تحقق می‌یابد و پیامد آن، تولید نور غیرمستقیم، کاهش خیرگی، حفظ حریم و شکل‌دهی به توالی ادراکی فضاست. در خانه شریفی‌ها، همین منطق از کنترل ثابت و عمدتاً غیرفعال به پوسته‌ای متغیر و مکانیکی تبدیل شده است؛ با چرخش حجم‌ها، نسبت فضای داخل با نور، دید و تراس تغییر می‌کند. نوآوری پژوهش در ارائه یک ماتریس تطبیقی میان سازوکارهای سنتی و راهبردهای معاصر و تأکید بر «انتقال منطق» به‌جای تقلید صوری است. بر این اساس، بازتفسیر مؤثر نور در معماری داخلی معاصر مستلزم طراحی هم‌زمان پوسته، عمق فضا، مسیر حرکت، بازتاب مصالح و امکان تنظیم توسط کاربر است.

کلمات کلیدی : نور طبیعی خانه ایرانی ارسی حیاط مرکزی پوسته تطبیقی خانه شریفی‌ها معماری داخلی