بررسی نماد درخت زندگی بر دیوارنگاری عصر قاجار در شمال ایران(مطالعه موردی: بقعه چهار پادشاهان لاهیجان)

بررسی نماد درخت زندگی بر دیوارنگاری عصر قاجار در شمال ایران(مطالعه موردی: بقعه چهار پادشاهان لاهیجان)

سعیده پورقلی تکرمی1

1) مدرس دانشگاه، گروه معماری، موسسه آموزش عالی جهاد دانشگاهی واحد رشت، گیلان، ایران.

کد IOI مقاله : ABFG-ACACDE
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    درخت زندگی از جمله کهن ترین نمادهای تصویری در فرهنگ و هنر ایران است که در طول تاریخ، با مفاهیمی همچون حیات، باروری، جاودانگی و تداوم هستی پیوند داشته است. ای نماد در هنر دوره قاجار نیز در قالب نقوش تزئینی و دیوارنگاره های بناهای تاریخی بازتاب یافته است. بقعه چهارپادشاهان لاهیجان، به عنوان یکی از بناهای شمال ایران، نمونه ای قابل توجه برای مطالعه و بررسی این نقوش به شمار می رود. پژوهش حاضر با هدف شناسایی ویژگی های بصری و بررسی دلالت های نمادین نقش درخت زندگی در دیوارنگاره این بقعه انجام شده است و در پی پاسخ به این پرسش است که نقش درخت زندگی در دیوارنگاره بقعه چهارپادشاهان دارای چه ویژگی های بصری و مفاهیم نمادینی است؟ همچنین چه ارتباطی میان این نقش و سنت های نمادین هنر ایران وجود دارد؟ روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و اطلاعات به شیوه کتابخانه ای و میدانی، از طریق مطالعه منابع، مشاهده و عکاسی گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ساختار عمودی و مخروطی شکل درخت، شباهت هایی با نقش سرو در هنر ایران دارد و حضور پرندگان در میان و پیرامون آن، ترکیبی از عناصر گیاهی و جانوری را شکل می دهد. همچنین بررسی تطبیقی نمونه مشابه در کاشی کاری بقعه، تداوم برخی ویژگی های بصری در بازنمایی این نقش را نشان می دهد. همچنین بررسی تطبیقی نمونه مشابه در کاشی کاری بقعه، تداوم برخی ویژگی های بصری در بازنمایی این نقش را نشان می دهد. بر این اساس، نقش درخت در این مجموعه را می توان بازتابی از مفاهیم حیات، پایداری و تداوم زندگی در بستر باورها و سنت های تصویری هنر ایران دانست.

کلمات کلیدی : درخت زندگی دیوارنگاری دوره قاجار نمادشناسی بقعه چهارپادشاهان لاهیجان