نقش فضاهای عمومی در تاب‌آوری اجتماعی لرزه ای بافت تاریخی : تبیین جایگاه مدارس در تاب‌آوری زیرمحله‌ها با رویکرد الکترهIII (مطالعه موردی: محله اوچدکان اردبیل)

نقش فضاهای عمومی در تاب‌آوری اجتماعی لرزه ای بافت تاریخی : تبیین جایگاه مدارس در تاب‌آوری زیرمحله‌ها با رویکرد الکترهIII (مطالعه موردی: محله اوچدکان اردبیل)

سیدمحمد اعتماداعجازی1 فرزادزربخش2 محتشم محبی اسبمر3 مریم حافظی فر4

1) گروه معماری، واحداردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران
2) گروه معماری، واحداردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران
3) گروه عمران، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل
4) گروه معماری، واحداردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران

کد IOI مقاله : ABFG-ACAFCB
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    بافت‌های تاریخی شهری به‌دلیل فرسودگی کالبدی، معابر تنگ، تراکم جمعیتی بالا و نبود فضاهای باز امن، در برابر زلزله آسیب‌پذیری چشمگیری دارند. پژوهش حاضر به ارزیابی تاب‌آوری اجتماعی محله تاریخی اوچدکان اردبیل (به‌مساحت ۱۸٫۶۰ هکتار) پرداخته و نقش فضاهای عمومی، به‌ویژه مدارس، را در چهار زیرمحله آن بررسی کرده است. این مطالعه با بهره‌گیری از رویکرد ترکیبی کمی-کیفی انجام شده و داده‌های آن از طریق پرسشنامه از ۱۶۰ خانوار (با نمونه‌گیری طبقه‌ای-خوشه‌ای تصادفی)، ارزیابی ۱۰ کارشناس، تحلیل شبکه‌ای (ANP)، روش ELECTRE III و آزمون همبستگی اسپیرمن گردآوری شده است. پایایی ابزارها با محاسبه آلفای کرونباخ (۰٫۷۸ برای ساکنان و ۰٫۸۲ برای کارشناسان) تأیید شده است.یافته‌ها حاکی از تاب‌آوری نابرابر فضایی در سطح محله است. دلبستگی به مکان و انسجام اجتماعی به‌عنوان قوی‌ترین ابعاد (با میانگین ۴٫۳ تا ۴٫۸) شناسایی شدند، در حالی که آگاهی از مخاطره، مهارت‌های عملی و دسترسی به فضاهای باز ایمن ضعیف‌ترین ابعاد بودند. در رتبه‌بندی زیرمحله‌ها، زیرمحله مدارس با کسب امتیاز ۰٫۸۸ در روش ELECTRE بالاترین جایگاه تاب‌آوری اجتماعی را به خود اختصاص داد و پس از آن به‌ترتیب زیرمحله‌های مرکزی-مسجد (۰٫۷۵)، آثار تاریخی (۰٫۶۸) و بازار-حاشیه (۰٫۴۸) قرار گرفتند. همچنین همبستگی مثبت و معناداری میان نقش اجتماعی مدارس با سرمایه اجتماعی و نیز میان دسترسی به مدارس با مشارکت اجتماعی مشاهده شد.نتایج پژوهش از راهبرد «اول اجتماع، سپس کالبد» حمایت می‌کند که بر بهره‌گیری از سرمایه اجتماعی موجود و تبدیل مدارس به کانون‌های چندکارکردی تاب‌آوری تأکید دارد. مداخلات اولویت‌دار شامل ارتقای کالبدی و کارکردی مدارس، بهبود فضاهای باز ایمن برای آموزش پیش از بحران و تقویت مشارکت ساکنان است. این مدل یکپارچه اجتماعی-فضایی، چارچوبی قابل انتقال برای ارتقای تاب‌آوری لرزه‌ای در بافت‌های تاریخی مشابه، ضمن حفظ میراث فرهنگی، ارائه می‌دهد.

کلمات کلیدی : بافت تاریخی تاب‌آوری اجتماعی زمین لرزه اوچدکان مدارس الکتره