تبیین نقش سازماندهی فضایی و دسترسی به فضاهای طبیعی در الگوهای تعامل اجتماعی دانش‌آموزان مدارس ابتدایی

تبیین نقش سازماندهی فضایی و دسترسی به فضاهای طبیعی در الگوهای تعامل اجتماعی دانش‌آموزان مدارس ابتدایی

نسرین فرق آزادی1 سارا دشت گرد2 محمدهادی کابلی3

1) گروه معماری، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2) گروه معماری، واحد هشتگرد، دانشگاه آزاد اسلامی، هشتگرد، ایران (نویسنده مسئول)
3) گروه معماری، واحد دماوند، دانشگاه آزاد اسلامی، دماوند، ایران

کد IOI مقاله : ABFG-ACAFHD
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    محیط‌های آموزشی ابتدایی، علاوه بر تأمین نیازهای عملکردی و آموزشی، نقش مهمی در شکل‌گیری روابط اجتماعی، تعاملات همسالان و تجربه‌های جمعی دانش‌آموزان دارند. در این میان، سازماندهی فضایی و میزان دسترسی به فضاهای طبیعی از جمله مؤلفه‌های کالبدی و محیطی تأثیرگذار بر کیفیت حضور و فعالیت دانش‌آموزان در محیط مدرسه محسوب می‌شوند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش سازماندهی فضایی و دسترسی به فضاهای طبیعی در شکل‌گیری الگوهای تعامل اجتماعی دانش‌آموزان مدارس ابتدایی انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر استدلال منطقی است. گردآوری اطلاعات با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای، اسنادی و بررسی نمونه‌های موردی انجام شده و در ادامه، ده نمونه منتخب از محیط‌های آموزشی و فضاهای مرتبط با کودکان، از منظر نحوه سازماندهی فضایی، کیفیت ارتباط با طبیعت و ظرفیت ایجاد تعاملات اجتماعی به‌صورت تطبیقی تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مؤلفه‌هایی نظیر پیوستگی فضایی، خوانایی، انعطاف‌پذیری، تنوع فضاهای جمعی، حیاط‌های مرکزی و فضاهای میانی، در کنار دسترسی فیزیکی و بصری به طبیعت، حضور و فعالیت مشترک دانش‌آموزان را تسهیل می‌کنند. همچنین، ارتباط کلاس‌های آموزشی با فضاهای باز و نیمه‌باز، بهره‌گیری از پوشش گیاهی و امکان تجربه مستقیم عناصر طبیعی، ظرفیت شکل‌گیری بازی‌های گروهی، همکاری، مشارکت و ارتباطات غیررسمی را افزایش می‌دهد. بر این اساس، چارچوب مفهومی پژوهش بر نقش مکمل سازماندهی فضایی و دسترسی به طبیعت در ارتقای کیفیت تجربه محیطی، احساس امنیت و آسایش و انگیزه حضور در فضاهای جمعی تأکید دارد؛ عواملی که می‌توانند زمینه‌ساز تقویت تعاملات اجتماعی و حس تعلق در محیط آموزشی باشند. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی برای تدوین راهبردهای طراحی مدارس ابتدایی با تأکید بر ارتقای فرصت‌های تعامل اجتماعی دانش‌آموزان فراهم آورد.

کلمات کلیدی : سازماندهی فضایی تعاملات اجتماعی فضاهای طبیعی معماری بایوفیلیک محیط‌های آموزشی ابتدایی دانش‌آموزان دوره ابتدایی کیفیت محیطی