تبیین رابطه مؤلفه‌های طراحی بایوفیلیک با عملکرد یادگیری دانش‌آموزان در مدارس ابتدایی

تبیین رابطه مؤلفه‌های طراحی بایوفیلیک با عملکرد یادگیری دانش‌آموزان در مدارس ابتدایی

نسرین فرق آزادی1 سارا دشت گرد2 محمدهادی کابلی3

1) گروه معماری، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2) 2- گروه معماری، واحد هشتگرد، دانشگاه آزاد اسلامی، هشتگرد، ایران (نویسنده مسئول)
3) گروه معماری، واحد دماوند، دانشگاه آزاد اسلامی، دماوند، ایران

کد IOI مقاله : ABFG-ACAFHE
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    محیط کالبدی مدارس ابتدایی به‌عنوان یکی از عوامل مؤثر بر تجربه آموزشی دانش‌آموزان، می‌تواند از طریق ویژگی‌های ادراکی، شناختی و روان‌شناختی خود، شرایط یادگیری را تحت تأثیر قرار دهد. در این میان، طراحی بایوفیلیک با تأکید بر تقویت ارتباط انسان با طبیعت، رویکردی برای ارتقای کیفیت محیط‌های آموزشی و حمایت از فرایندهای یادگیری محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با هدف تبیین رابطه میان مؤلفه‌های طراحی بایوفیلیک و عملکرد یادگیری دانش‌آموزان در مدارس ابتدایی انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی ـ تحلیلی است و با بهره‌گیری از مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای و تحلیل تطبیقی پژوهش‌های پیشین انجام شده است. در این راستا، ابتدا مؤلفه‌های اصلی طراحی بایوفیلیک شامل ارتباط مستقیم و بصری با طبیعت، نور طبیعی، تهویه و کیفیت هوای داخلی، مصالح و بافت‌های طبیعی و الگوهای فضایی الهام‌گرفته از طبیعت شناسایی شدند؛ سپس ارتباط آن‌ها با ابعاد مختلف عملکرد یادگیری، شامل توجه و تمرکز، حافظه و پردازش اطلاعات، انگیزش، مشارکت آموزشی و درک مفاهیم و حل مسئله مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ارتباط میان طراحی بایوفیلیک و عملکرد یادگیری صرفاً به حضور عناصر طبیعی در محیط محدود نبوده، بلکه از طریق سازوکارهایی نظیر بازیابی توجه، کاهش تنش‌های محیطی، ارتقای آرامش روانی و بهبود کیفیت تجربه ادراکی قابل تبیین است. همچنین، مؤلفه‌هایی مانند دسترسی به طبیعت، ارتباط بصری با عناصر طبیعی و نور روز، از ظرفیت قابل‌توجهی برای حمایت از شرایط شناختی و روان‌شناختی یادگیری برخوردارند. بر این اساس، بهره‌گیری یکپارچه از اصول طراحی بایوفیلیک در سازماندهی فضایی، طراحی فضاهای باز و نیمه‌باز و ارتقای کیفیت محیط داخلی مدارس می‌تواند به‌عنوان راهبردی برای بهبود کیفیت محیط‌های یادگیری مورد توجه قرار گیرد. پژوهش حاضر با ارائه چارچوبی مفهومی، بر ضرورت توجه هم‌زمان به ویژگی‌های کالبدی، ادراکی و روان‌شناختی محیط آموزشی در طراحی مدارس ابتدایی تأکید می‌کند.

کلمات کلیدی : طراحی بایوفیلیک عملکرد یادگیری ارتباط انسان و طبیعت مؤلفه‌های طراحی معماری محیط‌های آموزشی دانش‌آموزان ابتدایی