تحلیل حقوقی- اجتماعی مؤلفه‌های شهروندی در برنامه‌ریزی شهری با مطالعه موردی شهر تبریز بررسی چالش‌های مشارکت و عدالت فضایی

تحلیل حقوقی- اجتماعی مؤلفه‌های شهروندی در برنامه‌ریزی شهری با مطالعه موردی شهر تبریز بررسی چالش‌های مشارکت و عدالت فضایی

فرج کرمی1 امیررضا کرمی2

1) کارمند شهرداری تبریز
2) دانشجوی رشته حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسکو

کد IOI مقاله : ABFG-ACAHAB
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    توسعه شهری در دوران معاصر، فراتر از مدیریت صرفِ ساخت‌وساز و گسترش زیرساخت‌های فیزیکی، با حقوق بنیادین ساکنان و کیفیت زندگی اجتماعی پیوندی ناگسستنی دارد. هدف از این پژوهش، تبیین و تحلیل رابطه میان فرآیندهای برنامه‌ریزی شهری و حقوق شهروندی با تمرکز بر شهر تبریز است. این مطالعه با هدف پاسخ به این پرسش انجام شده است که برنامه‌ریزی‌های شهری در تبریز تا چه میزان با اصول مشارکت مدنی و عدالت در توزیع امکانات شهری همخوانی دارد. از نظر روش‌شناسی، این پژوهش با استفاده از روش تحقیق توصیفی - تحلیلی و با رویکرد کیفی انجام شده است؛ بدین صورت که از طریق بررسی اسناد برنامه‌ریزی شهری، قوانین مدیریت شهری و تحلیل متون مرتبط با توسعه پایدار در تبریز، به استخراج داده‌ها پرداخته شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اگرچه شهر تبریز در دهه‌های اخیر شاهد پیشرفت‌های چشمگیر در زیرساخت‌های فیزیکی، شبکه حمل‌ونقل و توسعه کالبدی بوده است، اما در حوزه «حقوق شهروندی» با چالش‌های جدی روبروست. از جمله این چالش‌ها می‌توان به ضعف در فرآیندهای مشارکت واقعی شهروندان در تصمیم‌گیری‌های محلی، تمرکز بیش از حد مدیریت بر رویکردهای «فنی-مهندسی» به جای رویکردهای «حقوقی-اجتماعی»، و وجود عدم توازن در توزیع عدالت فضایی میان مناطق مرکزی و حاشیه شهر اشاره کرد. نتایج نشان می‌دهد که عدم توجه کافی به حق بر مشارکت، منجر به کاهش اعتماد عمومی به طرح‌های توسعه‌ای شهری شده است. در نهایت، این پژوهش پیشنهاد می‌کند که برای رسیدن به توسعه شهری پایدار در تبریز، ضروری است که چارچوب‌های قانونی مدیریت شهری بازنگری شده و از مدل‌های «مشارکت‌محور» استفاده شود. همچنین، تقویت حقوق شهروندی در مدیریت شهری باید از طریق ایجاد نهادهای واسط میان دولت و شهروند و تضمین دسترسی عادلانه به منابع شهری در تمامی مناطق، مورد توجه جدی قرار گیرد.

کلمات کلیدی : شهرسازی حقوق شهروندی شهر تبریز مشارکت شهری عدالت فضایی توسعه پایدار مدیریت شهری حق بر شهر