بررسی فرشهای مینیاتور های کتاب خمسه نظامی

زهرا دولت جاوید¹

1) زهرا دولت جاوید

کد IOI مقاله : ABFG-ACZCEA
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    کتاب خمسه نظامی پنج گنج شامل مخزن الاسرار خسرو و شیرین لیلی و مجنون هفت پیکر و اسکندرنامه است که نوشتن آن به سده ششم هجری بر میگردد. خمسه نظامی موضوعی محبوب برای نسخه های فاخر است که همراه با مینیاتورها در بار ایران و مغول به تصویر کشیده میشوند نگارگری ترکیبی از هنر و تمدن ایرانی است که اطلاعات زیادی از ادوار پیشین را به نمایش می گذارد نسخه مورد پژوهش قرار گرفته، نسخه نگارگری شده است که در سال ۹۳۱ هجری قمری (صفوی) به تصویر کشیده شد. نسخه نگارگری شده در زمانی کتابت و نگارگری شده که هرات از کنترل تیموریان خارج و به دست صفویان افتاده بود . این نسخه در حال حاضر در موزه متروپولیتن نیویورک است. در این پژوهش محقق به دلیل کمبود عکسها با کیفیت ده نمونه شاخص را از نظر طرحو رنگ بررسی کرده است. بر اساس یافته های موجود در این پژوهش محقق به این نتیجه رسیده است که اغلب در آن دوره با استناد بر نگاره های موجود ، عمدتاً فرش های آن دوره در دو گروه اصلی اسلیمی و گل ختایی طبقه بندی شده است. رنگهای غالب فرش ها در نگاره ها اغلب شامل آبی لاجوردی ،زرد قرمز سبز و مشکی هستند. همچنین ساختار ترکیبی فرشهای بررسی شده اغلب مبتنی بر نقوش اسلیمی سراسری به صورت مارپیچ بوده است. هرچند در برخی از نمونه های موجود لچک و ترنج نیز دیده میشود. همچنین در طراحی حاشیه فرشهای ترسیم شده در این نگاره ها بیشتر از نقوش اسلیمی بندی استفاده شده است و تنها در یک مورد خاص است که حاشیه ای با نقوش کوفی دیده میشود.

کلمات کلیدی : فرش مینیاتور خمسه نظامی