واکاوی مورفولوژیک هویت بصری هنر اسلامی در گذار از هندسه سنتی به انتزاع معاصر

واکاوی مورفولوژیک هویت بصری هنر اسلامی در گذار از هندسه سنتی به انتزاع معاصر

حمیده داداشی1

1) مربی گروه هنر، دانشکدۀ علوم انسانی و هنر، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران.

کد IOI مقاله : ABFG-ACZEKF
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    هنر اسلامی در طول تاریخ، از طریق مؤلفه‌هایی مانند هندسه، نظم، تناسب، تکرار، ریتم، خوشنویسی و انتزاع در آثار هنری تجلی یافته است. مسئله اصلی پژوهش حاضر، بررسی چگونگی تداوم و دگرگونی این قواعد در گذار از هندسه سنتی هنر اسلامی به زبان انتزاعی هنر معاصر است. هدف این مطالعه، واکاوی مورفولوژیک شاخصه‌های هنر اسلامی و شناسایی قواعد فرمی تداوم‌یافته در آثار منتخب منیر فرمانفرماییان و هنرمندان جنبش سقاخانه است. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که قواعد ساختاری هنر اسلامی در آثار منتخب منیر فرمانفرماییان و هنرمندان سقاخانه چگونه در قالب انتزاع معاصر بازآرایی شده‌اند؟ فرضیه پژوهش بر این اساس استوار است که شاخصه‌های هنر اسلامی بیش از آنکه در تکرار ظاهری نقش‌مایه‌های سنتی استمرار یابد، از طریق بازآرایی مؤلفه‌هایی مانند هندسه، تناسب، تقارن، تکرار، ریتم و رابطه جزء و کل در آثار معاصر تداوم پیدا می‌کند. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش مورفولوژی تطبیقی انجام شده است. داده‌ها با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل بصری آثار منتخب گردآوری و بررسی شده‌اند. تحلیل آثار بر اساس شاخص‌هایی همچون سازمان‌دهی هندسی، تناسب، تقارن، تکرار، ریتم، انتزاع و رابطه جزء و کل انجام گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در آثار بررسی‌شده، عناصر و قواعد هنر اسلامی از صورت‌های سنتی و تزئینی فاصله گرفته و در قالب ساختارهای انتزاعی و معاصر بازتعریف شده‌اند. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که گذار از هندسه سنتی به انتزاع معاصر، نه به معنای گسست از هویت بصری هنر اسلامی، بلکه نوعی دگرگونی و بازآرایی ساختاری آن است.

کلمات کلیدی : هنر اسلامی جنبش سقاخانه مورفولوژی تطبیقی هندسه سنتی انتزاع معاصر هویت بصری