تحلیل دیالکتیک انسان و محیط و نقش حس مکان در خودشناسی عاطفی و هویت سکونتی ساکنان مسکن معاصر مطالعه موردی: شهر جدید امیرکبیر

رضوان حسن‌بیک‌¹ سعید صالحی مرزیجرانی² محمود تیموری³

1) گروه مهندسی معماری، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران
2) گروه مهندسی معماری، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران
3) گروه مهندسی معماری، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران

کد IOI مقاله : ABFG-ACZEKG
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    مقدمه: محیط زندگی، به‌عنوان یکی از عوامل مؤثر بر سلامت روان، بر پایه شاخص‌های کمّی و بصری برنامه‌ریزی شده و توجه کافی به ابعاد حسی، ادراکی تعامل ساکنان با محیط صورت نگرفته است. شواهد پژوهشی نشان می‌دهد ویژگی‌های محیط ساخته‌شده و کیفیت فضاهای زندگی با سلامت روان ارتباط دارند [1,2]. ادراک محیطی فرایندی چندحسی است و تعامل حواس مختلف بر تجربه شناختی اثر می‌گذارد [3]. کیفیت تجربه مکان و پیوند عاطفی با محیط نیز در شکل‌گیری تجربه مثبت از مکان نقش دارد [4]. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تأثیر ادراک چندحسی محیط زندگی بر خودتنظیمی هیجانی و سلامت روان ساکنان مجتمع‌های مسکونی شهر جدید امیرکبیر انجام شده است. روش‌ها: این مطالعه با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی انجام گرفت. در بخش کیفی، ۱۸ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام و با رویکرد پدیدارشناسی هرمنوتیک تحلیل شد که به استخراج ۲۵ کد محوری اصلی انجامید. در بخش کمّی، پرسشنامه‌ای ۳۵ گویه‌ای میان ۴۰۰ نفر از ساکنان توزیع گردید و داده‌ها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج مدل‌سازی نشان داد ادراک چندحسی و تعامل دیالکتیکی با محیط، تأثیری مستقیم، مثبت و معنادار بر خودتنظیمی ساکنان دارد (ضریب مسیر=۰.۶۸، P<0.001) و ۴۶ درصد از واریانس آن را تبیین می‌کند. متغیرهای «حس مکان و قلمرو» و «تعامل درون و بیرون» بیشترین تأثیر را نشان دادند. نتیجه‌گیری: محیط زندگی غنی از محرک‌های حسی می‌تواند عاملی محافظتی برای تنظیم هیجانی و ارتقای سلامت روان باشد. توجه به کیفیت ادراک چندحسی محیط زندگی، شامل ابعاد دیداری، شنیداری، بویایی و لامسه، در برنامه‌ریزی محیط‌های مسکونی ضروری است.

کلمات کلیدی : ادراک چندحسی خودتنظیمی هیجانی سلامت روان مدل‌سازی معادلات ساختاری شهر جدید امیرکبیر