علل شکست سد های خاکی در ایران و جهان

علل شکست سد های خاکی در ایران و جهان

زهرا نوروزی نسب حیدرآبادی1 سید مصطفی مرتضوی2 محمد مهدی ملکی3

1) دانشجو کارشناسی ارشد مهندسی عمران_ گرایش آب و سازه های هیدرولیکی دانشگاه ولیعصر (عج) رفسنجان
2) استادیار گروه مهندسی عمران دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه ولیعصر (عج) رفسنجان
3) استاد مدعو دانشگاه ولیعصر (عج) رفسنجان

کد IOI مقاله : ABFG-ACZGDA
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    سدهای خاکی و به‌طور کلی سدهای ساخته‌شده از مصالح دانه‌ای و خاکی، به دلیل انعطاف‌پذیری سازه‌ای، امکان استفاده از مصالح محلی و سازگاری مناسب با شرایط زمین‌شناسی، سهم قابل‌توجهی در توسعه منابع آب دارند. با وجود این مزایا، عملکرد ایمن آنها به‌شدت به کنترل تراوش، کیفیت ساخت، جزئیات ناحیه آب‌بند، رفتار پی، پایداری شیب‌ها و عملکرد سامانه‌های تخلیه سیلاب وابسته است. شکست یک سد خاکی معمولاً حاصل یک عامل منفرد نیست؛ بلکه زنجیره‌ای از نقص‌های طراحی، ساخت، بهره‌برداری، پایش و رخدادهای هیدرولوژیکی یا ژئوتکنیکی می‌تواند مسیر شکست را فعال کند. در این مقاله مروری، مهم‌ترین مکانیسم‌های شکست سدهای خاکی شامل روگذری از تاج، فرسایش داخلی و پایپینگ، ناپایداری شیب‌ها، تراوش کنترل‌نشده، مشکلات پی، ترک‌خوردگی و شکست هیدرولیکی بررسی شده و با استفاده از شواهد مطالعات معتبر، تفاوت میان «علت آغازگر»، «مکانیزم شکست» و «عامل تشدیدکننده» تبیین می‌شود. همچنین نمونه‌های شاخص Teton و Banqiao و شماری از مطالعات انجام‌شده در سدهای ایران برای استخراج درس‌های مهندسی بررسی شده‌اند. نتایج مرور نشان می‌دهد که در سدهای خاکی، کیفیت فیلترها و نواحی انتقالی، کنترل گرادیان هیدرولیکی، کنترل تراکم و رطوبت، ارزیابی رفتار پی، ظرفیت اطمینان سرریز و تفسیر مستمر داده‌های ابزار دقیق از مهم‌ترین عناصر پیشگیری از شکست هستند.

کلمات کلیدی : سد خاکی شکست سد فرسایش داخلی پایپینگ روگذری ناپایداری شیب