از فرهنگ و شهروند تا دولت ملی؛ انسان کامل و انسان معاصر، امر ملی و امر جهان‌شمول، و امکان شکل‌گیری اقتصاد معناگرا بر بنیاد فرهنگ، معماری و مکان)

از فرهنگ و شهروند تا دولت ملی؛ انسان کامل و انسان معاصر، امر ملی و امر جهان‌شمول، و امکان شکل‌گیری اقتصاد معناگرا بر بنیاد فرهنگ، معماری و مکان)

میثم گلرخ سیاهرودی1

1) کارشناسی ارشد معماری

کد IOI مقاله : ABFG-ACZHDK
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    مسئله دولت ملی در ایران را نمی‌توان صرفاً در سطح نهاد سیاسی، مرز سرزمینی یا شکل حکومت بررسی کرد؛ زیرا پیش از شکل‌گیری دولت ملی، مسئله بنیادی‌تر، امکان شکل‌گیری «سوژه‌ای تاریخی» است که خود را به‌عنوان انسان، شهروند و عضو یک اجتماع سیاسی می‌شناسد. از این منظر، نسبت میان فرهنگ، شهروند، معماری، مکان، دولت ملی و امر جهان‌شمول به یک زنجیره مفهومی تبدیل می‌شود. مقاله حاضر با تکیه بر اندیشه سیدجواد طباطبایی و با استفاده از رویکردهای معناگرایانه در نظریه معماری، این فرض را مطرح می‌کند که دولت ملی در ایران زمانی می‌تواند صورت تاریخی و پایدار پیدا کند که فرهنگ از حالت پراکنده و صرفاً آیینی خارج شده و به ساختاری قابل فهم برای شهروند تبدیل شود. در این چارچوب، مفهوم «انسان کامل» در سنت ایرانی نه الزاماً الگویی انتزاعی و فرازمانی، بلکه می‌تواند به‌عنوان تصویری تاریخی از امکان کمال انسان در یک فرهنگ فهم شود. مسئله انسان معاصر، در نتیجه، حذف انسان تاریخی نیست؛ بلکه تبدیل تجربه تاریخی انسان به آگاهی انتقادی و شهروندی جدید است. از این منظر، امر ملی در برابر امر جهان‌شمول قرار نمی‌گیرد، بلکه می‌تواند واسطه‌ای برای ورود فرهنگ خاص به افق جهان‌شمول باشد. نظریه طباطبایی درباره تکوین ملت ایران، به‌ویژه تأکید او بر فرهنگ، تداوم تاریخی و «وحدت در کثرت»، امکان نظری مهمی برای این بحث فراهم می‌کند. در ادامه، با توجه به مباحث معناگرایانه درباره معماری، فرهنگ، شهروند و مکان، و نیز بر اساس عناوین پژوهش‌های میثم گلرخ درباره «فرهنگسرای شهروند» و «خاطره‌انگیزی ساختمان‌های مدرن»، استدلال می‌شود که معماری می‌تواند یکی از ابزارهای ساختارمند کردن فرهنگ باشد. بر اساس این فرض، ساختارمند شدن فرهنگ و مکان می‌تواند زمینه‌ای برای شکل‌گیری اقتصادی باشد که ارزش را نه صرفاً در تولید مادی، بلکه در معنای مکان، هویت، تجربه، گردشگری، کشاورزی، دامپروری و صنایع فرهنگی جست‌وجو می‌کند. این مقاله چنین الگویی را «اقتصاد معناگرا» می‌نامد و آن را به‌عنوان یک فرضیه نظری برای پیوند دادن فرهنگ، معماری، دولت ملی و توسعه پیشنهاد می‌کند.

کلمات کلیدی : فرهنگ شهروند دولت ملی ایرانشهر معماری معناگرا اقتصاد معناگرا