از ورود تا بازتفسیر مدرنیسم در معماری مسکونی ایران دوره پهلوی دوم: تحلیل تطبیقی دو اثر معماری معاصر

از ورود تا بازتفسیر مدرنیسم در معماری مسکونی ایران دوره پهلوی دوم: تحلیل تطبیقی دو اثر معماری معاصر

رسول امیری1

1) دانشجوی دکتری معماری دانشگاه هنر ایران، تهران

کد IOI مقاله : ABFG-ACZKCA
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    ورود مدرنیسم بین‌المللی به معماری مسکونی ایران در دوره پهلوی دوم، صرفاً پذیرش یک الگوی یکنواخت نبود؛ بلکه مواجهه‌ای فعال میان دستاوردهای مدرن با فرهنگ سکونت، اقلیم و حافظه کالبدی بوم ایران شکل داد. پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی این روند، به تحلیل تطبیقی دو اثر شاخص معاصر در منطقه نیاوران تهران می‌پردازد: خانه دولت‌آبادی (طراحی هوشنگ سیحون، ۱۳۴۸) و خانه پرویز تناولی (طراحی کامران دیبا، ۱۳۴۷). این تحقیقِ کیفی بر پایه روش مطالعه موردی و تحلیل اسناد کالبدی (پلان، مقطع و تصاویر) و در چارچوب نظری منطقه‌گرایی انتقادی انجام شده است. مؤلفه‌های اصلی مورد بررسی شامل سازمان‌دهی فضایی، فرم و مصالح، پاسخ‌گویی اقلیمی و نحوه بازنمایی هویت در چهارچوب کالبدی است. یافته‌های تحقیق حاکی از بروز دو رویکرد متمایز در بازتفسیر مدرنیسم است: سیحون بازتفسیر را بیشتر در مقیاس فرم و کالبد پی می‌گیرد و با تلفیق آجر نمایان، هندسه نوین و عناصر کهن‌الگویی چون طاق و نورگیر، به کیفیتی بومی دست می‌یابد؛ درحالی‌که دیبا این بازتفسیر را در برنامه و فضاسازی دنبال کرده و با تعریف پلان باز، نیم‌طبقه‌ها، پیوند سیال درون با باغ و الگوی «خانه-گالری»، به مفاهیم نوینی از سکونت دست می‌یابد. اگرچه هر دو اثر از برون‌گرایی مدرن بهره می‌برند، اما راهبرد فردی معماران تحت تأثیر خاستگاه فکری، آموزش و برنامه کارفرما، طیف متفاوتی از پاسخ‌های معمارانه را در این دوره رقم زده است.

کلمات کلیدی : واژگان کلیدی ورود مدرنیسم بازتفسیر معماری مسکونی پهلوی دوم منطقه‌گرایی انتقادی هوشنگ سیحون کامران دیبا