پیام رسان بله
شناسایی فنوتیپ‌های شناختی فراتشخیصی در بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی با استفاده از تحلیل خوشه‌ای ( بررسی نقش پروفایل‌های کارکردهای اجرایی و شناخت اجتماعی)
شناسایی فنوتیپ‌های شناختی فراتشخیصی در بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی با استفاده از تحلیل خوشه‌ای ( بررسی نقش پروفایل‌های کارکردهای اجرایی و شناخت اجتماعی)
محمدرضا یکتا1 سالار فرامرزی2
1) پژوهشگر پسادکتری نوروسایکولوژی، دانشکده علوم تربيتي و روان‌شناسي، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2) استاد گروه روان‌شناسي و آموزش کودکان با نيازهاي خاص، دانشکده علوم تربيتي و روان‌شناسي، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
کد IOI مقاله
:
ABFK-ACZFHZ
محل انتشار :
سومین همایش بین المللی پژوهش های نوین در مدیریت، حقوق، علوم انسانی و کارآفرینی(icmlhe.ir)
چکیده :
اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی در بزرگسالی با ناهمگونی شناختی چشمگیری همراه است که درک آن می‌تواند به تشخیص و درمان فردی‌محور کمک کند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی فنوتیپ‌های شناختی فراتشخیصی در بزرگسالان مبتلا به این اختلال و بررسی نقش پروفایل‌های کارکردهای اجرایی و شناخت اجتماعی با استفاده از تحلیل خوشه‌ای انجام شد. این مطالعه از نظر هدف بنیادی–کاربردی و از نظر روش توصیفی–همبستگی از نوع مقطعی بود. جامعه آماری را بزرگسالان ۱۸ تا ۵۰ ساله ساکن شهر اصفهان تشکیل دادند که در نیمه اول سال ۱۴۰۵ با تشخیص این اختلال بر اساس ملاک‌های DSM-5-TR به کلینیک‌های روان‌پزشکی و مراکز مشاوره مراجعه کرده بودند. نمونه‌ای به حجم ۲۳۸ نفر (۱۴۲ مرد، ۹۶ زن) به‌صورت هدفمند از نوع در دسترس انتخاب شد. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس درجه‌بندی ADHD بزرگسالان (ASRS)، مصاحبه بالینی ساختاریافته (SCID-5-CV و SCID-5-PD)، آزمون‌های عصب‌روان‌شناختی کارکردهای اجرایی (WCST، Stroop، TOL و Digit Span) و آزمون‌های شناخت اجتماعی (RMET، EQ و FERT) بود. داده‌ها با تحلیل خوشه‌ای سلسله‌مراتبی Ward، K-means، MANOVA و خی‌دو در نرم‌افزارهای SPSS-27 و R-4.3.1 تحلیل شدند. نتایج سه فنوتیپ شناختی متمایز را آشکار کرد: فنوتیپ با نقص اجرایی «سرد» (۳۷/۴٪)، فنوتیپ با نقص شناخت اجتماعی و اجرایی «گرم» (۳۴/۵٪) و فنوتیپ با پروفایل شناختی نسبتاً بهنجار (۲۸/۱٪). فنوتیپ با نقص شناخت اجتماعی بالاترین سطوح افسردگی، اضطراب، نارسایی تنظیم هیجان و همبودی اختلال شخصیت مرزی و پایین‌ترین کیفیت زندگی و عملکرد شغلی را نشان داد. یافته‌ها نشان می‌دهد که این اختلال در بزرگسالی یک وضعیت ناهمگون با حداقل سه فنوتیپ شناختی متمایز است و نقص شناخت اجتماعی، به‌عنوان یک بُعد کمتر شناخته‌شده، نقش مهمی در تبیین بار بالینی و ناهمگونی آن ایفا می‌کند. این نتایج از رویکرد فراتشخیصی حمایت کرده و بر ضرورت گنجاندن ارزیابی شناخت اجتماعی و تنظیم هیجان در فرایند تشخیص و طراحی مداخلات فردی‌محور تأکید دارد.
کلمات کلیدی : اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی فنوتیپ شناختی تحلیل خوشه‌ای کارکردهای اجرایی شناخت اجتماعی رویکرد فراتشخیصی بزرگسالان