خط و هویت فضایی در معماری ایرانی: تحلیل چکانه‌شناختی کوفی بنایی، ثلث، نسخ و نستعلیق

خط و هویت فضایی در معماری ایرانی: تحلیل چکانه‌شناختی کوفی بنایی، ثلث، نسخ و نستعلیق

همایون اسلامی1

1) دکترای زبان فرانسه دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد،ایران -

کد IOI مقاله : ABGG-ABKABE
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    خط در معماری ایرانی نه‌تنها ابزار انتقال اطلاعات است، بلکه یکی از مؤلفه‌های مؤثر در شکل‌دهی به هویت بصری و فضایی بنا به شمار می‌آید. حضور خط‌نگاره‌ها در ایوان‌ها، گنبدخانه‌ها و دیگر عناصر معماری، در تعامل با هندسه، مصالح، نور و تزئینات، بخشی از تجربۀ فضایی مخاطب را سامان می‌دهد و در بازنمایی هویت فرهنگی و زیبایی‌شناختی معماری ایرانی نقشی فعال دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نسبت میان ساختار فرمال خطوط و هویت فضایی معماری ایرانی و نیز ارزیابی ظرفیت چارچوب نظری چکانه‌شناسی، در تحلیل خط‌نگاره‌های معماری انجام شده است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل نظری، تطبیقی و فرمالِ نمونه‌های شاخص کوفی بنایی، ثلث، نسخ و نستعلیق در معماری ایران است. در این چارچوب، کارکردهای شهودی ـ پدیداری و احساسی هر خط بررسی می‌شود تا افزون بر کارکرد نشانه‌شناختی، نحوۀ مشارکت آن در سازمان‌دهی ادراک بصری، کیفیت فضایی و هویت معماری تبیین گردد. تمرکز پژوهش بر تحلیل رابطۀ میان ویژگی‌های هندسی، ریتم، تناسب و حرکت بصری خطوط با تجربۀ فضایی معماری ایرانی است تا امکان ارائۀ رویکردی یکپارچه برای مطالعۀ خط‌نگاره‌های معماری و فهم عمیق‌تر هویت فضایی معماری ایرانی فراهم شود.

کلمات کلیدی : معماری ایرانی هویت فضایی خط‌نگاره‌های معماری ادراک بصری کارکرد شهودی پدیداری کارکرد احساسی