تناسب به مثابه نظم هستی‌شناختی در زیبایی‌شناسی افلاطون: خوانش سه گانه تناسب، اندازه و نظم در بنیاد معماری

تناسب به مثابه نظم هستی‌شناختی در زیبایی‌شناسی افلاطون: خوانش سه گانه تناسب، اندازه و نظم در بنیاد معماری

زهرا مردانی سامانی1 شهرام تقی پور2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران
2) استادیار گروه معماری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران

کد IOI مقاله : ABGG-ABKBFH
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    درک غالب از تناسب معماری، اغلب در چارچوب رویکردهای صوری و کمی محدود مانده است، جایی که تناسب صرفاً به روابط ریاضی، هندسی، یا قواعد زیبا‌سازی تقلیل می‌یابد. این مقاله با هدف گسترش افق نظری تناسب در معماری، به ریشه‌های هستی‌شناختی و زیبایی‌شناختی آن در فلسفه افلاطون (Plato) می‌پردازد. روش پژوهش، از نوع تحلیل متنی – تفسیری (Hermeneutic) بوده و بر سه گفت‌وگوی محوری افلاطون متمرکز است: ۱. تیمائوس (Timaeus)، ۲. فیلبوس (Philebus)، و ۳. ضیافت (Symposium). در تیمائوس، تناسب (Analogia) نه یک انتخاب زیبایی‌شناسانه، بلکه ضرورت هستی‌شناسانه و «بند اتحاد» (Bond of Union) جهان معرفی می‌شود. در فیلبوس، تناسب به عنوان میزان (Metron) و نظم (Taxis) برای رسیدن به «خیر» (The Good) و «حقیقت» (Aletheia) تثبیت می‌گردد، و نهایتاً در ضیافت، تناسب به عنوان صعود از زیبایی محسوس به زیبایی معقول (Form of Beauty Itself) مفهوم‌سازی می‌شود. مدعای اصلی مقاله این است که درک افلاطونی از تناسب، رویکردی انتقادی به تقلیل‌گرایی صوری است و تناسب را نه یک رابطه عددی، بلکه ساختاری ازلی می‌داند که امکان حضور نظم (Kosmos) در مکان فیزیکی (معماری) را فراهم می‌آورد. یافته‌ها نشان می‌دهند که معماری برای بازیابی معنای وجودی خود، نیازمند بازتعریف تناسب به عنوان یک واسطه هستی‌شناختی است که «اندازه» را به «حد» (Peras) و «حقیقت» مرتبط می‌کند.

کلمات کلیدی : تناسب معماری زیبایی‌شناسی افلاطون تیمائوس فیلبوس نظم هستی‌شناختی سیمتریا (symmetria)