مفهوم تناسب معماری در زیبایی‌شناسی افلاطون (خوانشی از نسبت، اندازه و نظم)

مفهوم تناسب معماری در زیبایی‌شناسی افلاطون (خوانشی از نسبت، اندازه و نظم)

مهلا هاشمی شهرکی1 شهرام تقی پور2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد،ایران
2) استادیار گروه معماری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران

کد IOI مقاله : ABGG-ABKBGB
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    این مقاله به بازخوانی مفهوم تناسب در فلسفه افلاطون و بررسی پیامدهای آن برای زیبایی‌شناسی معماری می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که آیا تناسب در اندیشه افلاطون را می‌توان صرفاً به‌عنوان رابطه‌ای کمی، هندسی و قابل‌اندازه‌گیری فهم کرد، یا آنکه این مفهوم در شبکه‌ای گسترده‌تر از مفاهیم حد، اندازه، نظم، وحدت و خیر قرار دارد. پژوهش حاضر با رویکردی هرمنوتیکی ـ مفهومی، سه رساله تیمائوس، فیلبوس و مهمانی را بررسی می‌کند و در کنار آن، از شواهد تفسیری مربوط به زیبایی‌شناسی افلاطونی بهره می‌گیرد. یافته‌ها نشان می‌دهند که در تیمائوس، تناسب در پیوند با ساختار کل‌گرایانه و هماهنگ کیهان ظاهر می‌شود؛ در فیلبوس، اندازه و نسبت از عناصر سازنده آمیزه نیکو و زیبا به شمار می‌روند؛ و در مهمانی، تجربه زیبایی محسوس در مسیر صعود به سوی زیبایی فی‌نفسه قرار می‌گیرد. بااین‌حال، مقاله استدلال می‌کند که افلاطون نظریه‌ای مستقل و مدون درباره تناسب معماری ارائه نکرده است. بنابراین، نسبت‌دادن مستقیم نظریه‌های معاصر معماری یا نسبت طلایی به افلاطون از نظر تاریخی قابل‌دفاع نیست. نوآوری مقاله در بازسازی تناسب افلاطونی در سه سطح «هم‌سنجی صوری»، «معیارمندی ادراکی» و «تعین معنایی» است. بر اساس این بازسازی، تناسب معماری نه‌فقط رابطه‌ای میان اندازه‌ها، بلکه شیوه‌ای برای سازمان‌دهی رابطه جزء و کل، بدن و فضا، و محسوس و معنادار است.

کلمات کلیدی : تناسب معماری افلاطون زیبایی‌شناسی نسبت اندازه حد نظم تجربه فضایی