تدوین چارچوب نظری طراحی محصولات پایدار هوشمند با رویکرد تلفیقی بیوفیلیک و بیونیک؛ مدلی مفهومی جهت ارتقای سلامت روان و کیفیت تجربه‌ی کاربری

تدوین چارچوب نظری طراحی محصولات پایدار هوشمند با رویکرد تلفیقی بیوفیلیک و بیونیک؛ مدلی مفهومی جهت ارتقای سلامت روان و کیفیت تجربه‌ی کاربری

سینا خدمتگزار1

1) دانشجو کارشناسی ارشد طراحی صنعتی،دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران،تهران،ایران

کد IOI مقاله : ABGG-ACAAAB
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    گسترش شتابان شهرنشینی و گسست روزافزون انسان از طبیعت، به معضلی جدی در حوزه‌ی سلامت روان عمومی مبدل شده است. طراحی محیط‌های ساخته‌شده و محصولات تعبیه‌شده در آن‌ها، می‌تواند نقش پلی میان نیازهای زیستی انسان و پایداری زیست‌محیطی ایفا کند. پژوهش حاضر با هدف تدوین یک چارچوب نظری-تحلیلی برای طراحی محصولات پایدار هوشمند، بر پایه‌ی تلفیق دو رویکرد بیوفیلیک و بیونیک انجام شده است. این مقاله با بهره‌گیری از مرور نظام‌مند ۱۰ مطالعه‌ی کلیدی معتبر (۲۰۲۳-۲۰۲۶) و روش‌شناسی ترکیبی (کیفی-کمی)، به شناسایی ۶ دسته شاخصه‌ی مؤثر (بیوفیلیک، بیونیک، پایداری، سلامت روان، تجربه‌ی کاربری و ارگونومی) و استخراج ۵ اصل کلیدی طراحی (چندحسی، فرم‌های ارگانیک، انطباق‌پذیری پویا، مواد پایدار و شخصی‌سازی) نائل آمده است. دستاورد نهایی، ارائه‌ی یک چارچوب ۴‌رکنی (بیوفیلیک، بیونیک، پایداری و هوشمندی) و سه شاخص ترکیبی قابل‌سنجش BPI)، PSI و (MHEIاست. تأکید می‌شود که این چارچوب، یک «پیشنهاد نظری» (Theoretical Proposition) بوده و فاقد اعتبارسنجی تجربی است؛ بنابراین، کاربست عملی آن منوط به ساخت نمونه‌های اولیه و انجام آزمون‌های روان‌سنجی و فیزیولوژیک در پژوهش‌های آتی خواهد بود. این مدل مفهومی، نقشه‌راهی برای طراحان و معماران به‌منظور خلق فضاها و محصولاتی فراهم می‌کند که هم‌زمان به روان کاربر، کارایی محیطی و پایداری بلندمدت پاسخ دهند.

کلمات کلیدی : طراحی بیوفیلیک طراحی بیونیک سلامت روان تجربه‌ی کاربری پایداری شهری چارچوب مفهومی پیشنهادی