بازخوانی منظر شبانه تهران: تعامل میان کیفیت محیطی، حیات اجتماعی و خاطره جمعی

ستاره نخشب¹

1) کارشناسی ارشد معماری منظر، پردیس هنرهای زیبا، دانشکده معماری، دانشگاه تهران. تهران. ایران

کد IOI مقاله : ABGG-ACAABC
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    شهر پس از غروب خورشید، صرفاً نسخه‌ای تاریک‌تر از شهر روزانه نیست، بلکه به‌عنوان منظری زمانی و اجتماعی، الگوهای متفاوتی از ادراک، حرکت، حضور و تعامل انسان با محیط را شکل می‌دهد. منظر شبانه تهران به دلیل ویژگی‌های اقلیمی، ساختار فضایی، تنوع فعالیت‌های شهری، تفاوت در شدت روشنایی و پراکندگی فضاهای سبز و عمومی، واجد الگوهای متفاوتی از حضور و فعالیت اجتماعی است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مؤلفه‌های مؤثر بر شکل‌گیری منظر شبانه تهران و بررسی ارتباط میان ویژگی‌های محیطی، فعالیت‌های اجتماعی و شکل‌گیری خاطرات جمعی، به روش توصیفی ـ تحلیلی و با اتکا به مطالعات کتابخانه‌ای و مرور ادبیات موضوع انجام شده است. در این پژوهش، منظر شبانه به‌عنوان برهم‌کنش سه لایه اصلی شامل ویژگی‌های کالبدی ـ محیطی، رفتارها و فعالیت‌های شبانه و لایه ادراکی ـ معنایی بررسی می‌شود. نتایج حاصل از تحلیل ادبیات نشان می‌دهد که عواملی همچون آسایش حرارتی، وجود پوشش گیاهی و فضاهای طبیعی و نیمه‌طبیعی، کیفیت و تناسب نورپردازی، خوانایی، امنیت ادراک‌شده، تنوع فعالیت، امکان مکث و تعامل اجتماعی و کیفیت تجربه بصری، در جذابیت و ماندگاری حضور افراد در فضاهای عمومی شبانه نقش دارند. همچنین تکرار فعالیت‌ها و تجربه‌های اجتماعی در مکان‌های مشخص می‌تواند به شکل‌گیری تصویر ذهنی، دلبستگی مکانی و خاطرات جمعی منجر شود. بر این اساس، برنامه‌ریزی منظر شبانه تهران نیازمند رویکردی فراتر از تأمین روشنایی و امنیت و متکی بر طراحی هم‌زمان ابعاد محیطی، اجتماعی و معنایی فضا است.

کلمات کلیدی : منظر شبانه تهران فضای عمومی فعالیت اجتماعی خاطرات جمعی کیفیت محیطی