هوش مصنوعی و شهر هوشمند؛ نگرشی نو در تصمیم‌سازی و برنامه‌ریزی شهری

هوش مصنوعی و شهر هوشمند؛ نگرشی نو در تصمیم‌سازی و برنامه‌ریزی شهری

عقیل اجاق1 محمد امیر برآهوئی2

1) مدیرگروه شهرسازی دانشگاه فناوری نوسازی و شهرهوشمند شهرداری تهران
2) کارشناس ارشد برنامه ریزی شهری، دانشگاه زاهدان

کد IOI مقاله : ABGG-ACZCAD
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    چكيده تحولات شتابان فناوری‌های دیجیتال و ظهور هوش مصنوعی، الگوی جدیدی از تحول در مدیریت و برنامه‌ریزی شهری را شکل داده است. شهر هوشمند که در مراحل نخست عمدتاً بر توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، اینترنت اشیا، حسگرها و جمع‌آوری داده‌های شهری استوار بود، با گسترش هوش مصنوعی به سمت نظام‌های یکپارچه، داده‌محور و پیش‌بینانه حرکت کرده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش هوش مصنوعی در آینده مدیریت و برنامه‌ریزی شهرهای جهان و شناسایی ظرفیت‌ها، راهبردها و چالش‌های ناشی از این تحول انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و مرور منابع علمی و نمونه‌های منتخب جهانی در زمینه شهر هوشمند، هوش مصنوعی و اینترنت اشیا است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ترکیب AI، IoT، داده‌های شهری و دوقلوهای دیجیتال می‌تواند زمینه تحول مدیریت شهری را از رویکرد واکنشی و مبتنی بر داده‌های مقطعی به سمت برنامه‌ریزی پیش‌بینانه، تطبیقی و یکپارچه فراهم کند. این تحول در حوزه‌هایی همچون اقتصاد شهری، مسائل اجتماعی، برنامه‌ریزی کالبدی ـ فضایی، محیط‌زیست، حمل‌ونقل، مسکن، نوسازی و بازآفرینی شهری، مدیریت زیرساخت، انرژی، آب و تاب‌آوری در برابر بحران‌ها قابل مشاهده است. بررسی تجربه شهرهایی همچون لندن، سنگاپور، زوریخ، نشویل، کانزاس‌سیتی، جاکارتا و سیت پلزنت نشان می‌دهد که کاربردهای هوش مصنوعی از مدیریت ترافیک و پایش محیطی تا شبیه‌سازی شهری و مدیریت بحران گسترش یافته است. در مقابل، چالش‌هایی نظیر کیفیت و دسترسی به داده، حریم خصوصی و امنیت، سوگیری الگوریتمی، عدالت فضایی و اجتماعی، وابستگی فناورانه و کاهش اعتماد عمومی، ضرورت توجه هم‌زمان به ابعاد فنی، اجتماعی و نهادی را آشکار می‌سازد. در مجموع، آینده شهر هوشمند صرفاً در افزایش استفاده از فناوری، بلکه در ایجاد نظامی یکپارچه برای شناخت، پیش‌بینی، برنامه‌ریزی و مدیریت هوشمند شهرها نهفته است؛ نظامی که در آن فناوری هوش مصنوعی در خدمت توسعه پایدار، تاب‌آوری شهری، ارتقای کیفیت زندگی و حکمرانی کارآمد قرار گیرد.

کلمات کلیدی : واژه‌هاي كليدي هوش مصنوعی شهر هوشمند تصمیم سازی برنامه ریزی شهری