تحلیل منطقه‌ای سیلاب با رویکرد شناسایی نواحی همگن هیدرولوژیکی و رگرسیون چندگانه در استان هرمزگان

تحلیل منطقه‌ای سیلاب با رویکرد شناسایی نواحی همگن هیدرولوژیکی و رگرسیون چندگانه در استان هرمزگان

الهام پرویزبشمنی1 محمدرضا احمدی طیفکانی2

1) مهندس عمران - کارشناس عمران شهرداری بندرعباس
2) مهندس عمران - مدیر سرمایه انسانی شهرداری بندرعباس

کد IOI مقاله : ABGG-ACZEBK
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    برآورد دبی اوج سیلاب در حوزه‌های آبخیز فاقد آمار کافی، از مسائل مهم در برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب و کاهش خطرپذیری ناشی از سیلاب است. تفاوت ویژگی‌های مورفومتری، شبکه زهکشی و شرایط اقلیمی حوزه‌ها موجب می‌شود استفاده از یک رابطه عمومی برای کل منطقه، لزوماً به برآورد دقیق دبی سیلاب منجر نشود. پژوهش حاضر با هدف توسعه روابط منطقه‌ای برای برآورد دبی پیک سیلاب و بررسی تأثیر همگن‌سازی هیدرولوژیکی حوزه‌ها بر عملکرد مدل‌های رگرسیونی انجام شده است. داده‌های مربوط به ایستگاه‌های هیدرومتری استان هرمزگان در دوره آماری ۱۳۷۳ تا ۱۳۹۱ مورد بررسی قرار گرفت و ویژگی‌های مورفومتری، شبکه جریان و اقلیمی حوزه‌های آبخیز با استفاده از قابلیت‌های سامانه اطلاعات جغرافیایی استخراج شد. پس از تحلیل فراوانی دبی و تعیین دبی‌های متناظر با دوره‌های بازگشت مختلف، ۸۳ پارامتر مؤثر بر ویژگی‌های حوزه‌ها بررسی و با استفاده از تحلیل عاملی به ۲۲ پارامتر مؤثرتر کاهش یافت. در ادامه، تحلیل خوشه‌ای با هدف شناسایی حوزه‌های دارای ویژگی‌های هیدرولوژیکی مشابه انجام شد. سپس روابط رگرسیون چندگانه برای دو سناریو توسعه یافت؛ در سناریوی نخست تمام حوزه‌ها به‌صورت یک مجموعه و در سناریوی دوم حوزه‌ها پس از خوشه‌بندی در گروه‌های همگن مدل‌سازی شدند. نتایج نشان داد مدل‌های مبتنی بر خوشه‌بندی، در مقایسه با مدل عمومی، عملکرد بهتری از نظر ضریب تبیین دارند. در خوشه دوم، ضریب تبیین برای دوره‌های بازگشت ۲۰ و ۵۰ ساله بیش از ۹۶ درصد و برای دوره ۱۰۰ ساله ۸۴ درصد به دست آمد. همچنین در خوشه اول، ضریب تبیین مدل دوره بازگشت دوساله به ۹۵ درصد رسید. بر اساس نتایج، تفکیک حوزه‌ها بر مبنای ویژگی‌های مشترک هیدرولوژیکی، پیش از توسعه مدل رگرسیونی، می‌تواند دقت روابط منطقه‌ای برآورد سیلاب را افزایش دهد.

کلمات کلیدی : سیلاب تحلیل منطقه‌ای تحلیل عاملی تحلیل خوشه‌ای رگرسیون چندگانه حوزه آبخیز هرمزگان