تاثیر اقلیم بر معماری پایدار و معماری بومی , مطالعه موردی باغ ائل گولی تبریز

کوکب دهقان شیروانه ده¹

1) دانشجوی دکتری معماری دانشگاه آزاد اهر

کد IOI مقاله : ABGG-ACZHAZ
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    چكیده: اقلیم یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌دهنده به معماری بومی و از مؤلفه‌های اساسی در تحقق معماری پایدار است. معماری بومی در طول تاریخ، با بهره‌گیری از دانش تجربی و شناخت شرایط محیطی، راهکارهایی متناسب با ویژگی‌های اقلیمی هر منطقه ایجاد کرده است. معماری پایدار نیز با تأکید بر کاهش مصرف انرژی، استفاده بهینه از منابع طبیعی، افزایش آسایش حرارتی و کاهش آثار زیست‌محیطی، در بسیاری از اصول خود با معماری بومی اشتراک دارد. شهر تبریز به دلیل قرارگیری در منطقه‌ای با زمستان‌های سرد، تابستان‌های نسبتاً گرم و اختلاف دمای قابل‌توجه در طول سال، نمونه مناسبی برای بررسی رابطه میان اقلیم، معماری بومی و پایداری محسوب می‌شود. باغ ائل‌گؤلی تبریز به‌عنوان یکی از فضاهای تاریخی و فرهنگی شاخص شهر، واجد ویژگی‌هایی است که امکان مطالعه رابطه میان عناصر طبیعی، آب، پوشش گیاهی، سازمان‌دهی فضایی و شرایط اقلیمی را فراهم می‌کند. در این پژوهش تلاش می‌شود نقش مؤلفه‌های اقلیمی در شکل‌گیری و عملکرد محیطی باغ ائل‌گؤلی بررسی و ارتباط آن با اصول معماری پایدار و الگوهای معماری بومی تحلیل شود. روش تحقیق پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی، کتابخانه‌ای و بررسی ویژگی‌های کالبدی و محیطی نمونه موردی است. نتایج نشان می‌دهد که توجه به آب، پوشش گیاهی، جهت‌گیری فضایی، ایجاد سایه و بهره‌گیری از عناصر طبیعی می‌تواند در تعدیل شرایط خرداقلیمی و افزایش آسایش محیطی مؤثر باشد. همچنین تجربه معماری بومی تبریز نشان می‌دهد که انطباق با اقلیم می‌تواند هم‌زمان موجب کاهش وابستگی به سیستم‌های مکانیکی و افزایش کیفیت محیطی شود. اقلیم از مهمترین عوامل تاثیر گذاربر شکل گیری معماری و سازمان فضایی سکونتگاه های انسانی است. معماری بومی درطول تاریخ حاصل تعامل مستقیم انسان با محیط طبیعی بوده و بسیاری از ویژگی های آن , از جمله جهت گیری بنا ,سازمان دهی فضاهای باز و بسته استفاده از مصالح محلی ,بهره گیری از تابش خورشید,ایجاد سایه ,استفاده از آب و پوشش گیاهی ,با هدف دستیابی به آسایش محیطی شکل گرفته اند. در معماری معاصر نیز مفهوم معماری پاریدار با تاکید بر کاهش انرژی ,استفاده منطقی از منابع طبیعی ,کاهش آثار زیست محیطی و ارتقای کیفیت محیط زندگی مطرح شده است. از این منظر,مطالعه معماری بومی می تواند منبعی برای شناخت راهکارهای غیر فعال و کم مصرف در طراحی پایدار باشد.پژوهش های انجام شده درباره خانه های سنتی تبریز نشان داده اند که فرم فشرده, حیاط مرکزی,جهت گیری مناسب,استفاده از تابش خورشید و مصالح متناسب بااقلیم از جمله راهکارهای مورد استفاده در معماری سنتی این شهر بوده اند. در عصر مدرن امروز هنوز میتوان نشانه هایی از معماری بومی را مشاهده کرد. معماری بومی برگرفته از اقلیم و طبیعت پیرامون که در راستای پایداری شهر قدم برداشته و آسایش و آرامش را برای مخاطب به ارمغان می آورد به عبارتی می توان گفت که معماری خود آفریننده کالبدی متفاوت با مصالح مشخص است و از عناصر آن می توان درونگرایی را نام برد.خصوصیات اقلیمی و شرایط آب و هوایی یکی از مهم ترین عواملی است که بر ساخت و ساز ها در تمامی مکان ها و زمان ها تاثیر دارد و یکی از عوامل اصلی در شکل گیری معماری بومی بوده و به همین علت طراحی اقلیمی و معماری بومی مورد توجه معماری پایدار قرارگرفته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه میان اقلیم, معماری بومی و معماری پایدار,باغ ائل گولی تبریز را به عنوان نمونه موردی مورد مطالعه قرار می دهد.

کلمات کلیدی : اقلیم معماری پایداری معماری بومی عوامل اقلیمی تبریز باغ ائل گولی