بازتعریف پایداری اجتماعی- فرهنگی شهری در عصر نابرابری فضاهای مجازی و فیزیکی: چارچوبی برای تاب‌آوری هویتی

بازتعریف پایداری اجتماعی- فرهنگی شهری در عصر نابرابری فضاهای مجازی و فیزیکی: چارچوبی برای تاب‌آوری هویتی

سهیلا مهدی زاده1

1) دانشجوی کارشناسی ارشد رشته توسعۀ محلی- شهری دانشگاه تهران. تهران ایران.

کد IOI مقاله : ABGG-ACZHDC
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    شهرهای معاصر، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه خاورمیانه، با گسست عمیق میان رشد کالبدی و توسعه اجتماعی مواجه هستند. رویکردهای غالب در برنامه‌ریزی شهری بر ابعاد زیست‌محیطی و اقتصادی متمرکز شده‌اند، در حالی که ابعاد اجتماعی-فرهنگی از جمله «حس تعلق»، «سرمایه اجتماعی» و «تاب‌آوری هویتی» به حاشیه رانده شده‌اند. این مقاله با هدف بازتعریف پایداری اجتماعی-فرهنگی شهری به عنوان فرایندی پویا برای کاهش شکاف طبقاتی، حفظ حافظه جمعی و انطباق‌پذیری با فن‌آوری‌های نوین، به بررسی نقش نابرابری فضاهای مجازی و فیزیکی در تشدید گسست هویتی می‌پردازد. پژوهش با استفاده از روش مرور نظام‌مند ادبیات و تحلیل انتقادی نظریه‌های مرتبط (نظریه حق به شهر لوفور، ساختار اجتماعی فضا کاستلز، و مفهوم شهر تاب‌آور در اسناد اسکان بشر ملل متحد انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که: ۱- کاهش فضاهای عمومی گفتگو با افزایش آنومی شهری رابطه مستقیم دارد؛ ۲- «شاخص پیوند همسایگی» مبتنی بر سه متغیر مدت سکونت، شغل و میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی، ابزاری کارآمد برای سنجش پایداری محلات است؛ و 3- سیاست‌های یکسان‌سازی فرهنگی در بافت‌های تاریخی، با رویکرد صرفاً کالبدی، به مهاجرت اجباری بومیان و تشدید گسست هویتی دامن می‌زنند. در پاسخ، مقاله چارچوب «شهر گفتگومحور» را ارائه می‌دهد که بر توسعه نرم‌افزاری (تقویت مدارای شهری و سرمایه اجتماعی) به‌جای توسعه صرفاً زیرساختی تأکید دارد. سه سیاست عملیاتی پیشنهاد می‌شود: بودجه‌بندی مشارکتی فرهنگی با هدف واگذاری حق تصمیم‌گیری به شهروندان؛ احیای «پیاده‌راه‌های روایتی» برای روایت داستان‌های جمعی مهاجران و بومیان؛ و تقویت هویت مکان به عنوان منبعی برای تاب‌آوری اجتماعی. نتیجه نهایی تأکید دارد که پایداری اجتماعی-فرهنگی زمانی محقق می‌شود که تکنولوژی در خدمت افزایش تعاملات رو در رو باشد، نه جایگزین آن؛ و تنوع فرهنگی به عنوان سرمایه‌ای برای تاب‌آوری هویتی تلقی شود. این مقاله با ارائه چارچوبی مفهومی برای گذار از «شهر زیرساختی» به «شهر فرهنگی-گفتگومحور»، راهکارهایی عملیاتی برای سیاست‌گذاران شهری در ایران و خاورمیانه فراهم می‌آورد.

کلمات کلیدی : پایداری اجتماعی فرهنگی تاب‌آوری هویتی شهر گفتگومحور شکاف دیجیتال بودجه‌بندی مشارکتی فرهنگی پیاده‌راه‌های روایتی