ارزیابی تحقق الگوی شهر ۱۵ دقیقه‌ای در سنندج

ارزیابی تحقق الگوی شهر ۱۵ دقیقه‌ای در سنندج

جعفر موسي وند1 میثم نوروزی2

1) دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران.
2) دانشجوی دکترای شته جامعه‌شناسی اقتصادی توسعه، دانشگاه آزاد علوم تحقیقات، تهران.

کد IOI مقاله : ABKD-ABKCAF
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(icarcau.com)
چکیده :
    الگوی شهر ۱۵ دقیقه‌ای بر دسترسی پیاده به شش کارکرد اساسی سکونت، کار، تأمین نیاز، درمان، آموزش و فراغت در کمتر از ۱۵ دقیقه تأکید دارد. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کمی تحقق این الگو در شهر سنندج و با رویکرد ترکیبی تحلیل شبکه GIS و مدل‌سازی هوش مصنوعی انجام شد. داده‌ها شامل شبکه معابر و ۸۶ گره خدماتی از OpenStreetMap، مدل رقومی ارتفاعی SRTM و برداشت‌های میدانی GPS است. تحلیل شبکه با OSMnx در Python و QGIS انجام و ایزوکرون‌های ۵، ۱۰ و ۱۵ دقیقه‌ای با اعمال فرمول توبلر برای تعدیل شیب محاسبه شد. مدل جنگل تصادفی با ۵۰۰ درخت و ۱۲ ویژگی، عملکرد مطلوبی با R²=0.89 و RMSE=0.07 نشان داد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تنها ۳۲.۵ درصد از مساحت و ۳۸.۲ درصد از جمعیت شهر به دسترسی کامل به هر شش کارکرد می‌رسند. شاخص جینی فضایی ۰.۵۱ بیانگر نابرابری قابل‌توجه است. فروشگاه‌ها با ۷۶.۱ درصد بالاترین و مراکز فرهنگی با ۳۰.۵ درصد پایین‌ترین پوشش را دارند. مهم‌ترین موانع شامل رودخانه قشلاق، تمرکز ۶۵ درصد خدمات در ۱۸ درصد مساحت، کمبود شدید درمانگاه (۶ مرکز برای ۴۱۲ هزار نفر)، ضعف حمل‌ونقل عمومی و شیب توپوگرافیک تا ۲۰ درصد است. «فاصله از مرکز» با اهمیت ۰.۲۷ مهم‌ترین عامل شناسایی شد. خوشه‌بندی K-means محلات را به چهار گروه دسترسی بالا (۲۸.۵%)، متوسط (۳۴.۲%)، پایین (۲۴.۸%) و خیلی پایین (۱۲.۵%) طبقه‌بندی کرد. شبیه‌سازی سناریوی بهبود (احداث ۳ درمانگاه، ۴ پارک، ۵ مسیر اتوبوس و ۲ پل پیاده) پوشش جمعیتی را از ۳۸.۲% به ۵۳.۷% افزایش می‌دهد. روش‌شناسی ترکیبی GIS+AI با داده‌های آزاد، قابلیت تکرار برای سایر شهرهای کوهستانی ایران را دارد و با اجرای راهکارها در افق ۱۰ ساله، دسترسی به بیش از ۶۵ درصد قابل ارتقاست.

کلمات کلیدی : شهر ۱۵ دقیقه‌ای عدالت فضایی تحلیل شبکه gis سنندج