بازخوانی تحولات معماری دوره پهلوی دوم در ایران؛ از مدرنیسم بین‌المللی تا نوگرایی ایرانی

بازخوانی تحولات معماری دوره پهلوی دوم در ایران؛ از مدرنیسم بین‌المللی تا نوگرایی ایرانی

فرزاد زربخش1 هانیه طالب دنیا2

1) استادیار گروه معماری واحد اردبیل دانشگاه آزاد اسلامی اردبیل ایران
2) دانشجوی دکتری معماری واحد اردبیل دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران

کد IOI مقاله : ABKD-ABKEKF
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(icarcau.com)
چکیده :
    معماری دوره پهلوی دوم یکی از پیچیده‌ترین و تعیین‌کننده‌ترین مقاطع معماری معاصر ایران است؛ دوره‌ای که در آن رشد شهرنشینی، توسعه نهادهای اداری و آموزشی، افزایش درآمدهای نفتی و گسترش ارتباط با جهان مدرن، زمینه دگرگونی عمیق در سازمان فضایی، فرم، نما و سبک معماری را فراهم کرد. در این دوره، معماری نه فقط به‌عنوان پاسخی به نیازهای عملکردی، بلکه به‌مثابه ابزاری برای بازنمایی دولت مدرن، هویت ملی، منزلت اجتماعی و تصور پیشرفت به کار گرفته شد. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه مرور منابع پژوهشی موجود، می‌کوشد نسبت میان مدرنیسم، تاریخ‌گرایی، ملی‌گرایی، نشانه‌شناسی فرم و نوگرایی ایرانی را در معماری پهلوی دوم تبیین کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که معماری این دوره نه تقلیدی صرف از مدرنیسم غربی بود و نه استمرار بی‌واسطه سنت تاریخی، بلکه میدان مواجهه و ترکیب سه منطق اصلی بود: مدرنیسم بین‌المللی، بازخوانی تاریخ و تلاش برای صورت‌بندی هویت ایرانی در زبان معماری جدید. در نتیجه، می‌توان معماری پهلوی دوم را فرایندی چندلایه دانست که از یک سو تحت تأثیر نیروهای اقتصادی، اجتماعی و فناورانه قرار داشت و از سوی دیگر، در پی تثبیت معنای فرهنگی و ملی خود بود.

کلمات کلیدی : پهلوی دوم معماری معاصر ایران مدرنیسم نوگرایی ایرانی هویت ملی تاریخ‌گرایی