تحلیل بعد کالبدی حس تعلق به مکان در خانه های سنتی و مجتمع های مسکونی امروزی

محمد دهقانی¹ زهرا غلامی² زکیه میرشکار³

1) دانشجوی دکتری معماری ، دانشگاه آزاد واحد زاهدان ، زاهدان ، ایران
2) دانشجوی کارشناسی معماری ، دانشگاه آزاد واحد زاهدان ، زاهدان ، ایرا ن
3) دانشجوی کارشناسی معماری ، دانشگاه آزاد واحد زاهدان ، زاهدان ، ایرا ن

کد IOI مقاله : ABKD-ACAAZZ
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(icarcau.com)
چکیده :
    حس تعلق به مکان یکی از مهمترین مؤلفه های پیوند عاطفی، ذهنی و رفتاری انسان با محیط زندگی است و در معماری مسکونی، نقش تعیین کننده ای در کیفیت سکونت، رضایتمندی ساکنان و تداوم رابطه انسان با خانه دارد. با تحوالت سریع شهرنشینی، گسترش آپارتمان نشینی و جایگزینی مجتمع های مسکونی جدید به جای خانه های سنتی، بسیاری از کیفیت های کالبدی مؤثر بر احساس تعلق، هویت و خاطره مندی سکونتگاه ها تضعیف شده اند. ازاین رو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل بعد کالبدی حس تعلق به مکان در خانه های سنتی و مجتمع های مسکونی امروزی، به بررسی نقش عناصر فیزیکی و فضایی در شکل گیری یا کاهش تعلق ساکنان می پردازد .در این مطالعه ، خانه های سنتی و مجتمع های مسکونی جدید به عنوان دو الگوی متفاوت سکونت مورد مقایسه قرار می گیرند.یافته های پژوهش نشان می دهد که حس تعلق کالبدی در خانه های سنتی به طور معناداری قوی تر از مجتمع های مسکونی امروزی است . این برتری عمدتا ناشی از وجود عناصری همچون حیاط ، ایوان ، سردر ، نورگیری مناسب ، شکل و ابعاد متنوع در ها و پنجره ها ، تزئینات نما ، تزئینات فضای داخلی و کیفیت فضایی حیاط است . این عناصر نه تنها نیازهای عملکردی ساکنان را پاسخ میدهد ، بلکه با ایجاد خاطره ، هویت ، زیبایی ، خوانایی و امکان تعامل با طبیعت ، زمینه شکل گیری پیوند عاطفی میان انسان و مکان را فراهم می کنند.در مقابل ، مجتمع های مسکونی جدید اگر چه در برخی شاخص ها مانند روابط و چیدمان فضایی ، دسترسی از نشیمن به سایر فضاها و ارتباط دسترسی از خیابان به داخل بنا عملکرد بهتری نشان می دهند ، اما به دلیل کاهش تنوع کالبدی ، حذف یا تضعیف فضاهای نیمه باز ، کمرنگ شدن حیاط ، یکنواختی نماها و فقدان تزئینات هویت بخش ، در ایجاد حس تعلق پایدار با چالش مواجه اند . بنابراین ، میتوان نتیجه گرفت که بازخوانی اصول کالبدی خانه های سنتی و به کارگیری آگاهانه آنها در طراحی مجتمع های مسکونی معاصر ، میتواند نقش مهمی در ارتقای حس تعلق ساکنان داشته باشد . توجه به حیاط ، فضاهای نیمه باز ، نور طبیعی ، تزئینات متناسب ، مقیاس انسانی، تنوع فضایی و پیوند میان فضای درون و بیرون، از مهمترین راهکارهای تقویت تعلق کالبدی در مسکن امروزی به شمار می رود

کلمات کلیدی : حس تعلق به مکان بعد کالبدی هویت مکانی معماری خانه سنتی و مسکونی