سیری تاریخی در نظریه‌های معماری: از ویترویوس تا معماری پست‌مدرن

سیری تاریخی در نظریه‌های معماری: از ویترویوس تا معماری پست‌مدرن

حمید عطائی1

1) دانشجوی دکتری معماری

کد IOI مقاله : ABKD-ACAGFD
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(icarcau.com)
چکیده :
    چکیده نظریه‌ی معماری را می‌توان چارچوبی دانست که میان آنچه ساخته می‌شود و آنچه درباره‌ی ساختن می‌اندیشیم پیوند برقرار می‌کند. هیچ بنایی بی‌پیش‌فرض‌های فکری شکل نمی‌گیرد؛ هر اثر، چه آگاهانه و چه ناخودآگاه، بر مبنای پرسش‌هایی درباره‌ی زیبایی، نظم، کاربرد و معنا طراحی می‌شود. تاریخ نظریه‌های معماری در واقع تاریخ پاسخ‌هایی است که معماران و اندیشمندان در طول قرن‌ها به این پرسش‌ها داده‌اند. از دوران باستان تا امروز، مفاهیمی چون تناسب، فرم، فضا، عملکرد و معنا همواره بازتعریف شده‌اند. ویترووس با تأکید بر «استحکام، کاربرد و زیبایی» و تناسبات انسانی، بنیان نظم کلاسیک را پی‌ریزی کرد. در رنسانس، آلبرتی و پالادیو این نظم را در قالب نظام‌های ریاضی و قواعد دقیق بازخوانی کردند. در قرن نوزدهم، جدال سبک‌ها و پیوند میان اخلاق، تاریخ و سازه، پرسش‌های تازه‌ای را مطرح ساخت. مدرنیسم با شعار «فرم تابع عملکرد است» انقلابی نظری پدید آورد و پست‌مدرنیسم با نقد این قطعیت‌ها، معنا، نشانه و بافت فرهنگی را به کانون توجه بازگرداند. این مقاله با این فرض آغاز می‌شود که تحول نظریه‌های معماری را نمی‌توان صرفاً فهرستی از مکاتب و نام‌ها دانست، بلکه باید آن را در نسبت با تحولات اجتماعی، فناورانه و فلسفی خوانش کرد. پرسش اصلی پژوهش این است که نظریه‌های معماری در گذر تاریخ بر چه مبانی‌ای استوار بوده‌اند و چگونه از تجویز قواعد فرم، به بازخوانی معنا و تجربه‌ی فضایی گذر کرده‌اند. روش این پژوهش توصیفی–تاریخی و مبتنی بر مرور ادبیات نظری و تحلیل متون دست‌اول است. هدف، ارائه‌ی روایتی منسجم و قابل‌مقایسه از دوره‌های اصلی نظریه‌ی معماری است تا خواننده بتواند نقطه‌ی عطف‌ها و نسبت میان دوره‌ها را به‌روشنی دریابد. ساختار مقاله در ادامه به این شرح است: فصل دوم به مبانی کلاسیک و نظم ویترووسی می‌پردازد؛ فصل سوم نظام‌اندیشی رنسانس را بررسی می‌کند؛ فصل چهارم به جدال سبک‌ها در قرن نوزدهم اختصاص دارد؛ فصل پنجم انقلاب نظری مدرنیسم را تحلیل می‌کند؛ فصل ششم نقد پست‌مدرن را دنبال می‌کند و در نهایت، فصل هفتم به جمع‌بندی، مقایسه‌ی دوره‌ها و نتیجه‌گیری می‌پردازد.

کلمات کلیدی : نظریه معماری تاریخ نظریه‌ها ویترویوس مدرنیسم پست‌مدرنیسم تناسبات فضا عملکرد