رابطه‌ی دوسویه‌ی فرهنگ و معماری در نماهای ساختمانی ایران

رابطه‌ی دوسویه‌ی فرهنگ و معماری در نماهای ساختمانی ایران

حمید عطائی1

1) دانشجوی دکتری معماری

کد IOI مقاله : ABKD-ACAGFE
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(icarcau.com)
چکیده :
    چکیده رابطه‌ی فرهنگ و معماری، همواره رابطه‌ای یک‌سویه نبوده است؛ نه فقط فرهنگ بر شکل‌گیری فضای ساخته‌شده اثر می‌گذارد، بلکه خودِ معماری نیز به‌عنوان یک «کنش فرهنگی» در بازتولید، تغییر و حتی نقد ارزش‌های جامعه نقش دارد. نما، به‌عنوان آشکارترین و در دسترس‌ترین لایه‌ی معماری، حساس‌ترین آینه‌ی این رابطه‌ی دوسویه است. پرسش محوری این مقاله آن است که در بستر معماری ایرانی، این رابطه‌ی دوسویه چگونه در نماهای ساختمانی بازتاب یافته و چه مؤلفه‌هایی آن را از یک رابطه‌ی ساده‌ی علّی به یک دادوستد پیوسته تبدیل می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه‌ی مطالعه‌ی اسنادی، در سه سطح تحلیل می‌کند: (۱) سطح مفهوم (معنا و نشانگی نما) (۲) سطح فرم (هندسه، تناسبات، تزیین) (۳) سطح مصالح و فناوری. یافته‌ها نشان می‌دهد که در نماهای ایرانی، مؤلفه‌هایی چون حجاب بصری، حریم، نور و سایه، نظام نشانه‌ای مذهبی، و صرفه‌جویی در منابع، مهم‌ترین عرصه‌های تلاقی فرهنگ و معماری‌اند؛ و این تلاقی در دوره‌ی معاصر، در قالب دو راهبرد رقیب «تداوم» و «گسست» بازتولید شده است. نتیجه‌ی نهایی آن است که نما در معماری ایران، نه یک «پوشش» بلکه یک «واسطه‌ی فرهنگی فعال» است که هم مصرف‌کننده‌ی معنا و هم تولیدکننده‌ی آن به‌شمار می‌آید.

کلمات کلیدی : ‌ها فرهنگ و معماری نمای ساختمان معماری ایرانی حجاب بصری هویت نشانه‌شناسی سنت و مدرنیته