شناسایی و ارزیابی سلسله‌مراتبی مخاطرات ایمنی در پروژه‌های ساختمانی (مطالعه موردی: شهر همدان)

شناسایی و ارزیابی سلسله‌مراتبی مخاطرات ایمنی در پروژه‌های ساختمانی (مطالعه موردی: شهر همدان)

عطیه اسفندیاری1 امیرحسین قربانخانی2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد موسسه آموزش عالی عمران توسعه همدان - ایران،
2) استاد و مدیرگروه موسسه آموزش عالی عمران توسعه همدان - ایران ،

کد IOI مقاله : ABKD-ACZDZF
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(icarcau.com)
چکیده :
    صنعت ساختمان به‌رغم نقش محوری در توسعه اقتصادی، همواره با نرخ بالای حوادث شغلی مواجه است. شهر همدان در سال‌های اخیر رشد چشمگیری در فعالیت‌های ساختمانی داشته است؛ با این حال، تاکنون مطالعه جامع و بومی‌شده‌ای برای شناسایی و اولویت‌بندی مخاطرات ایمنی متناسب با شرایط اقلیمی، فرهنگی و اجرایی این شهر انجام نشده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و ارزیابی سلسله‌مراتبی مخاطرات ایمنی در پروژه‌های ساختمانی شهر همدان و ارائه مدلی بومی برای مدیریت ریسک ایمنی انجام شده است. این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و از رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) بهره گرفته است. در فاز کیفی، مخاطرات ایمنی از طریق مشاهده میدانی پروژه‌های ساختمانی شاخص، تصویربرداری پانوراما از کارگاه‌ها و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان محلی شناسایی شد. در فاز کمی، پرسشنامه‌ها در سه سطح ذی‌نفعان (مدیران و ناظران پروژه، کارگران ساختمانی، و پیمانکاران و کارفرمایان) توزیع گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش‌های آماری (همبستگی و رگرسیون چندگانه) و تکنیک فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی انجام شد. مدل نهایی با روش دلفی فازی در دو راند اعتبارسنجی گردید. همچنین دقت تشخیص مخاطرات به دو روش دستی (توسط خبرگان) و نرم‌افزاری (با الگوریتم‌های یادگیری عمیق بر روی تصاویر پانوراما) مقایسه شد. یافته‌ها نشان داد که وضعیت ایمنی در پروژه‌های ساختمانی همدان به‌طور کلی نامطلوب است و شکاف معناداری بین وضعیت موجود و مطلوب در تمامی شاخص‌های ایمنی وجود دارد. بر اساس تحلیل ، معیار «شدت پیامد» بالاترین اهمیت را در اولویت‌بندی مخاطرات داشت. پنج مخاطره بحرانی به‌ترتیب عبارت بودند از: سقوط از ارتفاع، ریزش گود در بافت فشرده، گرد و غبار سیلیس، برق‌گرفتگی و سقوط اشیاء از ارتفاع. نتایج رگرسیون نشان داد که «مدیریت ایمنی» و «نظارت ایمنی» بیشترین تأثیر را در کاهش حوادث دارند. دقت تشخیص نرم‌افزاری نیز عملکرد قابل قبولی را نشان داد. مدل نهایی پس از دو راند دلفی فازی با سطح اجماع بالایی تأیید شد. یافته‌ها بر اهمیت مخاطرات شناسایی‌شده تأکید داشته و نشان می‌دهند که بهبود سیستم‌های مدیریت و نظارت ایمنی مؤثرتر از سایر عوامل در کاهش حوادث است. مدل پیشنهادی با قابلیت کاربرد عملی برای مدیران پروژه، مهندسان ناظر و پیمانکاران، می‌تواند به تخصیص بهینه منابع ایمنی، تدوین برنامه‌های آموزشی هدفمند و کاهش معنادار حوادث در صنعت ساختمان همدان کمک کند. بانک اطلاعاتی تصویری مخاطرات که از طریق تصویربرداری پانوراما تهیه شده است، به‌عنوان یک منبع ارزشمند برای آموزش و پژوهش‌های آتی در این حوزه محسوب می‌شود.

کلمات کلیدی : مخاطرات ایمنی پروژه‌های ساختمانی فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (ahp)