نقش هوش مصنوعی در ارتقای کیفیت حسابرسی و کشف تقلب: تحلیل ادبیات، شواهد تجربی و الزامات پیاده‌سازی

نقش هوش مصنوعی در ارتقای کیفیت حسابرسی و کشف تقلب: تحلیل ادبیات، شواهد تجربی و الزامات پیاده‌سازی

علی رضائی راد1

1) مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج

کد IOI مقاله : ABKH-ABHHFF
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری(icrhema.com)
چکیده :
    تحول دیجیتال در سال‌های اخیر ماهیت بسیاری از فرایندهای حرفه‌ای را تغییر داده و حرفه حسابرسی نیز از این قاعده مستثنی نبوده است. گسترش داده‌های حجیم، پیچیدگی معاملات، افزایش انتظارات ذی‌نفعان از شفافیت گزارشگری مالی و ضرورت کشف به‌موقع ناهنجاری‌ها و تقلب، سبب شده است که ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی به‌تدریج به یکی از مهم‌ترین محرک‌های تحول در حسابرسی تبدیل شوند. هدف این پژوهش، بررسی نقش هوش مصنوعی در ارتقای کیفیت حسابرسی و بهبود قابلیت کشف تقلب با اتکا به ادبیات نظری، شواهد تجربی بین‌المللی و پژوهش‌های منتخب داخلی است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام‌مند منابع معتبر داخلی وخارجی در حوزه حسابرسی، حسابداری و فناوری‌های هوشمند است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی از سه مسیر اصلی بر کیفیت حسابرسی اثر می‌گذارد: افزایش دامنه پوشش رسیدگی، تقویت توان کشف ناهنجاری‌ها و بهبود سرعت و دقت تحلیل شواهد. در سطح شواهد تجربی، نتایج برخی مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی با کاهش احتمال تجدید ارائه صورت‌های مالی و کاهش هزینه‌های حسابرسی همراه است و در مطالعات داخلی نیز الگوریتم‌های یادگیری ماشین در پیش‌بینی و کشف تقلب عملکرد قابل‌قبولی نشان داده‌اند. با این حال، پژوهش حاضر تأکید می‌کند که هوش مصنوعی جایگزین کامل قضاوت حرفه‌ای حسابرس نیست، بلکه ابزاری مکمل برای تقویت توان حرفه‌ای اوست. همچنین چالش‌هایی مانند تفسیرپذیری مدل‌ها، سوگیری الگوریتمی، محرمانگی داده‌ها، هزینه پیاده‌سازی، مقاومت سازمانی و کمبود مهارت‌های دیجیتال از مهم‌ترین موانع استقرار اثربخش این فناوری در محیط حسابرسی به‌شمار می‌روند. در نهایت، پیشنهاد می‌شود مؤسسات حسابرسی، دانشگاه‌ها و نهادهای تنظیم‌گر با رویکردی تدریجی و حاکمیت‌محور، زمینه استفاده مسئولانه و اثربخش از هوش مصنوعی را فراهم کنند.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی کیفیت حسابرسی کشف تقلب حسابرسی مستمر یادگیری ماشین گزارشگری مالی