اصول و قواعد کتاب‌شناسی توصیفی: مبانی نظری و روش‌شناسی تحلیل شواهد مادی

اصول و قواعد کتاب‌شناسی توصیفی: مبانی نظری و روش‌شناسی تحلیل شواهد مادی

فاطمه زهرا توانچه1 سیدجواد مرتضایی2 مرضیه آباد3

1) دانشجوی دورۀ دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دكتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. (Email: ) (ORCID: 0000-0002-7580-9205)
2) نویسنده مسئول، استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دكتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. (Email: نویسنده مسئول:) (ORCID: 0000-0002-5304-060X)
3) دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دكتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. (Email: (ORCID: 0000-0002-5968-289X)

کد IOI مقاله : ABKH-ABKBCB
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری(icrhema.com)
چکیده :
    کتاب‌شناسی توصیفی یکی از شاخه‌های مهم کتاب‌شناسی انتقادی است که کتاب را نه صرفاً به‌عنوان حامل متن، بلکه به‌مثابۀ شیئی مادی و تاریخی بررسی می‌کند. این مقاله با رویکردی نظری ـ تحلیلی، به تبیین مبانی نظری، اصول روش‌شناختی، عناصر عملیاتی و کارکردهای تحلیلی کتاب‌شناسی توصیفی می‌پردازد. در این پژوهش، مفاهیمی چون نسخۀ آرمانی، تمایز میان اثر و حامل مادی، نسبت میان تاریخ تولید کتاب و تاریخ زندگی نسخۀ منفرد، و پیوستار شناسایی، توصیف و تحلیل انتقادی بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که توصیف کتاب‌شناختی فرایندی مکانیکی و فهرست‌نگارانه نیست، بلکه بر مشاهدۀ مستقیم، گزینش روشمند شواهد مادی، و تحلیل انتقادی استوار است. ویژگی‌هایی مانند قطع، کاغذ، حروف‌چینی، صفحه‌آرایی، صحافی، شناسنامۀ نشر و تفاوت‌های نسخه‌ای در بازسازی هویت مادی و تاریخ تولید کتاب نقش اساسی دارند. همچنین روشن شد که کتاب‌شناسی توصیفی، افزون بر شناسایی و توصیف نسخه‌ها، می‌تواند در بازسازی تاریخ متن، نشر، مؤلف و فرهنگ مکتوب نیز به‌کار رود. در نتیجه، اعتبار علمی این دانش در پیوند میان مشاهدۀ مادی، تحلیل تاریخی و انعطاف روش‌شناختی نهفته است.

کلمات کلیدی : کتاب‌شناسی توصیفی نسخه‌شناسی مادی تاریخ متن فرهنگ مکتوب توصیف کتاب‌شناختی