واکاوی عوامل مؤثر بر انحراف بودجه از عملکرد واقعی در سازمان‌ها

واکاوی عوامل مؤثر بر انحراف بودجه از عملکرد واقعی در سازمان‌ها

محدثه رحمانی1

1) 1- کارشناس ارشد مهندسی صنایع دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهریار

کد IOI مقاله : ABKH-ABKZGE
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری(icrhema.com)
چکیده :
    بودجه به‌ عنوان مهم‌ترین سند مالی سازمان‌ها، نقشی محوری در تخصیص منابع و تحقق اهداف راهبردی ایفا می‌کند. با این‌حال، آنچه در عمل رخ می‌دهد اغلب با پیش‌بینی‌های بودجه‌ای فاصله‌ای قابل‌توجه دارد که در ادبیات مالی با عنوان «انحراف بودجه» شناخته می‌شود. پژوهش حاضر با هدف واکاوی جامع عوامل مؤثر بر این پدیده، به‌روش توصیفی و با رویکردی کاربردی، از طریق مرور نظام‌مند منابع علمی و تحلیل یافته‌های تجربی در سازمان‌های ایرانی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که انحراف بودجه ریشه در مجموعه‌ای از عوامل درون‌سازمانی (ساختاری، قانونی و انسانی) و برون‌سازمانی (اقتصادی، سیاسی و محیطی) دارد. در این میان، رفتارهای نامتقارن در بودجه‌ریزی، نقش تعدیل‌کننده‌ی سازوکارهای نظارتی، آسیب‌پذیری بودجه در برابر شوک‌های بیرونی و ضرورت بازنگری چندبعدی، از مهم‌ترین محورهای شناسایی‌شده هستند. بر اساس یافته‌ها، اصلاح نظام بودجه‌ریزی نیازمند رویکردی جامع و فراتر از تغییرات قانونی صرف است؛ رویکردی که توانمندسازی سرمایه‌انسانی، استقرار فناوری‌های نوین اطلاعاتی، کاهش بوروکراسی و انعطاف‌پذیری در مواجهه با شوک‌های بیرونی را توأمان مدنظر قرار می‌دهد. در این راستا، استقرار الگوی بودجه‌ریزی تاب‌آور مبتنی بر پیش‌بینی چند سناریویی، تقویت نظارت بر اجرای بودجه از طریق سامانه‌های پایش برخط، اصلاح ساختارهای بوروکراتیک، توانمندسازی کارکنان از طریق آموزش‌های تخصصی و بهبود سیستم‌های ارزیابی عملکرد و بهای تمام‌شده، به‌عنوان راهکارهای عملیاتی پیشنهاد می‌شود.

کلمات کلیدی : انحراف بودجه اصلاح بودجه‌ریزی بودجه‌ریزی تاب‌آور سازمان‌های ایرانی ارزیابی عملکرد