بررسی واژه های مصوب فرهنگستان در حوزه ی زبان شناسی بر پایه ی انگاره ی لایه ای کیپارسکی (ترتیب و تعامل وندهای اشتقاقی و ارائه ی الگوی تبیینی)

اکرم مبارکی¹

1) دانشجوی دکتری زبان شناسی همگانی دانشگاه ازاد اسلامی تهران جنوب

کد IOI مقاله : ABKH-ACACFZ
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری(icrhema.com)
چکیده :
    چکیده ساخت‌واژه یکی از حوزه‌های بنیادین زبان‌شناسی است که به بررسی ساخت درونی واژه‌ها و فرایندهای شکل‌گیری آن‌ها می‌پردازد. در میان فرایندهای ساخت‌واژی، وندافزایی اشتقاقی جایگاه مهمی دارد؛ زیرا از طریق افزودن پیشوندها و پسوندها به پایه، واژه‌های جدید ساخته می‌شوند. بااین‌حال، در واژه‌های دارای بیش از یک وند، صرف شناسایی وندها برای تبیین ساخت واژه کافی نیست و باید ترتیب افزوده‌شدن آن‌ها و رابطهٔ ساختاری میان مراحل اشتقاق نیز بررسی شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی ساخت‌واژی واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی در حوزهٔ زبان‌شناسی و ارزیابی توان تبیینی انگاره لایه‌ای کیپارسکی انجام می‌شود. جامعه پژوهش شامل ۱۰۰۰ مدخل مجموعه هزار واژه زبان‌شناسی ۱ و نمونه آن شامل ۲۵۰ مدخل منتخب متناسب با توزیع حوزه‌های موضوعی است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و شیوه گردآوری داده‌ها اسنادی و کتابخانه‌ای است. در تحلیل داده‌ها، نوع ساخت، تجزیه تکواژی، پایه، نوع و تعداد وندهای اشتقاقی، ترتیب وندها و تعداد لایه‌های ساخت‌واژی بررسی می‌شود. سپس میزان سازگاری ساخت‌ها با انگارهٔ لایه‌ای کیپارسکی در سه گروه «سازگار»، «ناسازگار» و «مبهم» ارزیابی خواهد شد. تأکید اصلی پژوهش بر این است که انگاره لایه‌ای نباید از پیش بر همهٔ داده‌ها تحمیل شود؛ بلکه توان تبیینی آن باید بر اساس شواهد ساخت‌واژی زبان فارسی سنجیده شود. در نهایت، پژوهش در پی ارائه الگویی تبیینی برای توصیف ترتیب و تعامل وندهای اشتقاقی در داده‌های مورد بررسی است.

کلمات کلیدی : ‌ها ساخت‌واژه وندافزایی اشتقاقی انگاره لایه‌ای کیپارسکی ترتیب وندها زبان فارسی واژه‌های مصوب فرهنگستان