تحلیل دلالتی و صرفی تقابل «اسم‌الجنس» و «اسم‌الوحدة» در بافت قرآن کریم (با تمرکز بر تحلیلِ زاینده‌شناختیِ «بَقَر» و «کَلِم»)

تحلیل دلالتی و صرفی تقابل «اسم‌الجنس» و «اسم‌الوحدة» در بافت قرآن کریم (با تمرکز بر تحلیلِ زاینده‌شناختیِ «بَقَر» و «کَلِم»)

ابوبکر گردپور1

1) دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرب دانشگاه آزاد واحد مهاباد

کد IOI مقاله : ABKH-ACZGHC
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری(icrhema.com)
چکیده :
    زبان قرآن مجید تجلی‌گاه اوج دقت‌های صرفی، نحوی و بلاغی است؛ به‌گونه‌ای که کوچک‌ترین تغییر در ساختار مورفولوژیک واژگان، حامل بار معنایی و دلالت‌های شناختی عمیقی است. از جمله مباحث ظریف صرفی، تقابل میان «اسم‌الجنس الجمعی» و «اسم‌الوحدة» است. در این ساختار، گاه واژه برای دلالت بر کلیتِ یک جنس به کار می‌رود و گاه با افزودن «تاء وحدت»، فردی مشخص و معین از آن استخراج می‌شود. پژوهشِ پیش برآن است تا با رویکردی توصیفی-تحلیلی، کارکرد این جابه‌جاییِ مورفولوژیک را در آیات قرآن کریم واکاوی کند. دستاوردهای این پژوهش نشان می‌دهد که تغییر از «بَقَر» به «بَقَرَة» در قصه‌ی بنی‌اسرائیل، بازتاب‌دهنده‌ی خطای شناختی در تشخیص مصداق است؛ چنان‌که در حوزه‌ی مفاهیم انتزاعی نیز تقابل «کَلِم» و «کَلِمَة» بیانگر گذر از «منبعِ مولدِ معنا» به «واحدِ اثرگذارِ گزاره‌ای» است.

کلمات کلیدی : اسم‌الجنس اسم‌الوحدة دلالت‌شناسی شناختی قرآن‌پژوهی مصدر مولد بقر کلم