اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر تغییرات شاخص‌های الکتروکورتیکال شبکه‌ی پیش‌فرض مغز و بهبود کارکردهای اجرایی در بیماران مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی

اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر تغییرات شاخص‌های الکتروکورتیکال شبکه‌ی پیش‌فرض مغز و بهبود کارکردهای اجرایی در بیماران مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی

محمدرضا یکتا1

1) پژوهشگر پسادکتری نوروسایکولوژی، دانشکده علوم تربيتي و روان‌شناسي، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

کد IOI مقاله : ABKH-ACZHAE
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری(icrhema.com)
چکیده :
    اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی یکی از شایع‌ترین اختلالات عصبی‌رشدی است که با نارسایی در کارکردهای اجرایی و نابهنجاری‌های عملکردی شبکه‌ی پیش‌فرض مغز همراه است؛ از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر تغییرات شاخص‌های الکتروکورتیکال این شبکه و بهبود کارکردهای اجرایی در بیماران مبتلا انجام شد. روش پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری سه‌ماهه همراه با گروه گواه بود. جامعه‌ی آماری را بیماران ۱۸ تا ۴۵ ساله‌ی مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره و روان‌درمانی شهر اصفهان در نیمه‌ی اول سال ۱۴۰۵ تشکیل دادند که بر اساس مصاحبه‌ی بالینی ساختاریافته و ملاک‌های DSM-5 تشخیص دریافت کرده بودند. از این جامعه، ۴۰ نفر به شیوه‌ی هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه ۲۰ نفری آزمایش و گواه جایگزین شدند. گروه آزمایش هشت جلسه‌ی هفتگی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی (هر جلسه ۹۰ دقیقه) دریافت کرد و گروه گواه تنها درمان‌های معمول خود را ادامه داد. کارکردهای اجرایی با آزمون‌های WCST، Go/No-Go، استروپ و N-Back و شاخص‌های الکتروکورتیکال با qEEG در باندهای تتا، آلفا و بتا و شاخص‌های همدوسی و همگامی درون‌شبکه‌ای و بین‌شبکه‌ای اندازه‌گیری شدند. تحلیل داده‌ها با تحلیل واریانس با اندازه‌های مکرر، تحلیل کوواریانس چندمتغیری، همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه انجام گرفت. نتایج نشان داد اثر تعاملی گروه × زمان برای همه‌ی متغیرهای کارکرد اجرایی و شاخص‌های الکتروکورتیکال معنادار بود (۰.۰۵ > p)؛ گروه آزمایش در پس‌آزمون کاهش معناداری در خطاهای بازداری پاسخ، انعطاف‌پذیری شناختی و زمان واکنش استروپ، افزایش در حافظه‌ی کاری، کاهش نسبت تتا/بتا در نواحی پیشانی و افزایش همدوسی آلفا و همگامی پیشانی-خلفی نشان داد و این تغییرات در پیگیری نسبتاً پایدار ماند. تغییرات شاخص‌های الکتروکورتیکال با بهبود حافظه‌ی کاری و کاهش نشانه‌های بالینی همبستگی مثبت و معنادار داشت و در مدل رگرسیون، ۴۱ درصد از واریانس بهبود کارکردهای اجرایی را تبیین کرد. یافته‌ها حاکی از آن است که درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای چندسطحی، هم‌زمان شاخص‌های عصب‌فیزیولوژیک شبکه‌ی پیش‌فرض مغز و کارکردهای اجرایی را در بیماران مبتلا تعدیل کند و بنابراین به‌عنوان درمان مکمل در کنار مداخلات رایج پیشنهاد می‌شود؛ با این حال، با توجه به محدودیت‌های طرح نیمه‌آزمایشی و حجم نمونه، تعمیم‌پذیری نتایج نیازمند پژوهش‌های تصادفی‌سازی‌شده با نمونه‌های بزرگ‌تر و پیگیری‌های بلندمدت است.

کلمات کلیدی : درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی شاخص‌های الکتروکورتیکال شبکه‌ی پیش‌فرض مغز کارکردهای اجرایی اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی الکتروانسفالوگرافی کمی