بررسی رابطه مالیات بر ارزش افزوده و نابرابری درآمدی در ایران: شواهد تجربی از داده‌های سری زمانی ۱۴۰۳ – ۱۳۸۷

بررسی رابطه مالیات بر ارزش افزوده و نابرابری درآمدی در ایران: شواهد تجربی از داده‌های سری زمانی ۱۴۰۳ – ۱۳۸۷

مصطفی باشوکی1 محمد حسن‌زاده2

1) کارشناسی‌ارشد اقتصاد گرایش انرژی
2) استاد تمام رشته اقتصاد دانشگاه محقق اردبیلبی

کد IOI مقاله : ABKH-ACZKFD
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری(icrhema.com)
چکیده :
    چکیده: افزایش نابرابری درآمد و نقش سیاست‌های مالیاتی در تعدیل آن، از موضوعات محوری اقتصاد عمومی و سیاست‌گذاری اجتماعی در کشورهای درحال‌توسعه است. مالیات بر ارزش افزوده (VAT) به‌عنوان یکی از منابع مهم درآمدی دولت‌ها، علاوه بر نقش درآمدزایی، می‌تواند آثار توزیعی قابل‌توجهی به دلیل پیوند مستقیم با مصرف خانوارها بر نابرابری درآمد که همواره محل بحث سیاست‌گذاران اقتصاد عمومی بوده، داشته باشد. پژوهش حاضر باهدف بررسی تجربی تأثیر نسبت درآمدهای مالیات بر ارزش افزوده به تولید ناخالص داخلی بر ضریب جینی در ایران طی دوره ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۳؛ با اتکا به داده‌های سری زمانی سالانه استخراج‌شده از منابع رسمی و استفاده از روش حداقل مربعات معمولی (OLS) در نرم‌افزار EViews انجام شده است. ضریب جینی متغیر وابسته و نسبت درآمد وصولی مالیات بر ارزش افزوده به تولید ناخالص داخلی، متغیر توضیحی اصلی است. همچنین نرخ تورم، تولید ناخالص داخلی سرانه و مخارج دولت به‌عنوان متغیرهای کنترلی در نظر گرفته شده‌اند. پس از بررسی نتایج برآورد اولیه؛ برآورد مدل اصلاح‌شده با لحاظ جمله خطای وقفه دار برای کنترل خودهمبستگی انجام شد که در آن ضریب VAT برابر با ۰٫۰۰۱۹۵۹- و احتمال آن ۰٫۰۳۸۲ می‌باشد که این ضریب در سطح ۵ درصد معنادار است. ضریب منفی VAT نشان می‌دهد افزایش نسبت درآمدهای VAT به تولید ناخالص داخلی در چارچوب مدل و دوره مورد بررسی با کاهش ضریب جینی همراه است. به دلیل محدودیت دوره و ماهیت کلان داده‌ها، نتایج به‌منزلهٔ رابطه شرطی تفسیر می‌شوند، نه اثبات رابطه علّی یا رد قطعی امکان تنازلی بودن مالیات برای برخی خانوارها. برخلاف بخشی از ادبیات نظری که بر ماهیت تنازلی VAT تأکید دارد، این تحقیق باتوجه‌به شرایط اقتصاد ایران و ساختار کلی نظام مالیاتی و نحوه هزینة درآمدهای مالیاتی، در این دوره نشان داد؛ افزایش VAT لزوماً با تشدید نابرابری همراه نیست. براین‌اساس، ارزیابی عدالت مالیاتی مستلزم توجه هم‌زمان به ساختار نظام مالیاتی، نحوه هزینه‌کرد درآمدهای عمومی، بازنگری در معافیت‌ها و طراحی هماهنگ سیاست‌های مالیاتی و حمایتی است.

کلمات کلیدی : مالیات بر ارزش افزوده نابرابری درآمد ضریب جینی ایران سیاست مالیاتی