نقش باغ ایرانی در احیای فضاهای شهری معاصر: خوانشی فلسفی از پیوستار طبیعت، معنا و کالبد در پارک پردیسان تهران و باغ سپهر مشهد

محمدمسعود غیابی¹

1) دانشجو دکتری معماری دانشگاه آزاد تهران مرکز

کد IOI مقاله : ABZE-AAKDFD
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مهندسی عمران ، معماری ، مصالح ساختمانی و محیط زیست(caucong.com)
چکیده :
    چکیده باغ ایرانی، تجلی عمیق رابطه انسان با طبیعت، معنا و معماری است؛ ساختاری که در طول تاریخ، هم به‌مثابه منظری عینی و هم به‌منزله فضایی ذهنی در بستر فرهنگی و عرفانی ایران شکل گرفته است. این پژوهش در پی آن است که ضمن بازخوانی جایگاه باغ ایرانی در فرهنگ کالبدی کشور، به بررسی نقش و ظرفیت آن در احیای فضاهای شهری معاصر بپردازد. رویکرد اصلی پژوهش، تحلیلی فلسفی و تطبیقی به تجربه فضایی و معناسازی در پارک پردیسان تهران و باغ سپهر مشهد است؛ دو نمونه معاصر با رویکردهای متفاوت در طراحی فضای باز. تحلیل‌ها بر پایه عناصر ساختاری، نمادین، ادراکی و اجتماعی صورت گرفته است تا نشان دهد چگونه بازگشت به الگوهای باغ ایرانی می‌تواند به بازآفرینی فضایی، معناگرایی شهری و ارتقای تجربه شهروندی کمک کند. باغ ایرانی، با اتکا به نظم هندسی، حضور عنصر آب، گیاهان بومی، و ساختار محوری – مرکزی، بستری برای خلق فضاهایی است که هم در حافظه تاریخی و هم در نیازهای معاصر، واجد معنا هستند. مقایسه تطبیقی میان دو فضای مورد بررسی نشان می‌دهد که باغ سپهر با الهام از الگوهای سنتی، توانسته ساختاری یکپارچه‌تر و معناسازتر نسبت به پارک پردیسان ایجاد نماید. در حالی‌که پردیسان بیشتر بر طبیعت‌گرایی و گستردگی عملکردی تأکید دارد، باغ سپهر تلاش می‌کند پیوند میان فرم، معنا و آیین را احیا کند. این مقاله همچنین با ارائه جداول تحلیلی، نمودار راداری عناصر کیفی، و نقشه‌های مفهومی، می‌کوشد نقشی کاربردی برای معماران، طراحان منظر و مدیران شهری در فرآیند احیای باغ ایرانی در فضاهای شهری معاصر تعریف کند. یافته‌ها حاکی از آن است که بازآفرینی باغ ایرانی نه صرفاً احیای یک سبک بصری، بلکه بازگشت به حکمت فضایی و روح معنوی فضا در معماری ایرانی‌ـ‌اسلامی است.

کلمات کلیدی : باغ ایرانی فلسفه فضا بازآفرینی شهری معنا در طراحی تجربه زیسته نمادپردازی فضاهای بیناذهنی