تحلیل تأثیر تغییرات اقلیم بر معماری بومی مناطق نیمه‌خشک ایران

محمدحسین ارسلانلو¹ پریسا اسحاقی² علیرضا احمدی³

1) دانشجوی مقطع دکتری ، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج
2) دانشجوی مقطع دکتری، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج
3) فارغ التحصیل مقطع کارشناسی ارشد، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج

کد IOI مقاله : ABZE-AAKZFF
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مهندسی عمران ، معماری ، مصالح ساختمانی و محیط زیست(caucong.com)
چکیده :
    این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر تغییرات اقلیم بر اصول و راهبردهای معماری بومی در مناطق نیمه‌خشک ایران انجام شده است. بر پایه داده‌های اقلیمی منتخب از پهنه نیمه‌خشک کشور با تمرکز بر کلان‌منطقه تهران–کرج در دوره زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳، روندهای کلیدی شامل افزایش دمای متوسط سالانه، افزایش روزهای درجه–گرما، کاهش رطوبت نسبی و تغییر الگوهای باد بررسی شده و پیامدهای آن بر کارایی راهکارهای بومی پسیو تبیین گردیده است. روش مطالعه ترکیبی از تحلیل آماری ساده شاخص‌های اقلیمی (CDD/HDD، دامنه دمای شبانه‌روزی، الگوی باد غالب) و تحلیل کیفی–مقایسه‌ای الگوهای معماری بومی (سازوکارهای سایه‌اندازی، سازمان‌دهی حیاط مرکزی، جداره‌های ضخیم، نسبت توپر/توخالی، کنترل تابش و تهویه طبیعی) است. نتایج نشان می‌دهد گرمایش اخیر و کاهش برودت شبانه، نیاز به تقویت راهبردهای سایه‌اندازی فعال و غیرفعال، افزایش ضریب عایق حرارتی جداره‌ها، بازتنظیم ابعاد و نسبت‌های بازشوها و توجه به تهویه شبانه را تشدید کرده است. در عین حال، کاهش سرعت بادهای مطبوع و افزایش رخدادهای گردوغبار، کارایی برخی الگوهای تهویه طبیعی کلاسیک را محدود می‌کند و لزوم ترکیب راهکارهای بومی با فناوری‌های نوین کم‌مصرف (مانند بادگیرهای بازطراحی‌شده با فیلتر، بام‌های خنک و سطوح با ضریب بازتاب بالا) را برجسته می‌سازد. بر این اساس، چارچوبی برای به‌روزرسانی الگوی حیاط‌مرکزی، سایه‌بان‌های ژرف، و مصالح بومی با عملکرد حرارتی–رطوبتی بهینه ارائه می‌شود تا ضمن صیانت از هویت معماری بومی، عملکرد انرژی ساختمان‌های امروز در اقلیم در حال گرمایش ارتقا یابد.

کلمات کلیدی : معماری بومی اقلیم نیمه‌خشک طراحی پسیو تغییرات اقلیم تهویه طبیعی سایه‌اندازی