تأثیر تحولات سیاسی و مذهبی بر شکل گیری معماری مساجد در دوره عباسیان: مطالعه موردی الگوی فضایی و تزئینات

تأثیر تحولات سیاسی و مذهبی بر شکل گیری معماری مساجد در دوره عباسیان: مطالعه موردی الگوی فضایی و تزئینات

امین رستگار دولت آباد1 زهرا فرهنگ دوست2

1) کارشناس ارشد مهندسی معماری و مدرس دانشگاه ملی مهارت استان کهگیلویه و بویراحمد. ایران.
2) دانشجوی کارشناسی ارشد رشته تاریخ گرایش تاریخ اسلام

کد IOI مقاله : ABZE-ABAGGC
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مهندسی عمران ، معماری ، مصالح ساختمانی و محیط زیست(caucong.com)
چکیده :
    دوره عباسیان (132-656 ه.ق / 750-1258 م) نقطه عطفی در تاریخ معماری اسلامی محسوب می شود. این دوره نه تنها شاهد رشد اقتصادی و علمی بی سابقه ای بود، بلکه؛ موجبات تحولات عمیق در ایدئولوژی سیاسی و کلامی حکومت را فراهم آورد. انتقال مرکزیت قدرت از شام به بغداد، شهری کاملاً جدید، به معماران فرصت داد تا بیانیه ای بصری از قدرت جدید ارائه دهند. هدف این مقاله تحلیل چگونگی بازتاب این دگرگونی های سیاسی(نیازبه نمایش اقتدار جهانی) و مذهبی(تأکید بر توحید انتزاعی) بر دو عنصر کلیدی معماری مساجد جامع عباسی: الگوی فضایی(به ویژه استقرار ایوان محوری) و نظام تزئینات(گذار به هنر انتزاعی) است. با بررسی مدل های شاخص مانند مسجد جامع سامرا و تحلیل تطبیقی آن با نمونه های منطقه ای مانند مساجد ایران شرقی، این نتیجه حاصل می شود که؛ معماری عباسی با جذب عناصر ساسانی و بین النهرینی، توانست الگویی جدید خلق کند که دوام آن تا دوران های بعدی (سلجوقی و ایلخانی) حفظ شد. لذا؛ این گذار از سادگی و کارکردگرایی مساجد اولیه به شکوه سمبولیک، مؤیدِ هم افزایی میان حوزه قدرت سیاسی و حوزه تأویل مذهبی در فضاهای مقدس است.

کلمات کلیدی : معماری عباسی تحولات سیاسی الگوی فضایی مسجد تزئینات انتزاعی ایوان محوری تأثیرات مذهبی