بازتعریف ژنوم معماری در چارچوب قوام اجتماعی بر مبنای مدل سرمایه‌های چندگانه

بازتعریف ژنوم معماری در چارچوب قوام اجتماعی بر مبنای مدل سرمایه‌های چندگانه

محمدرضا فاروقی1 مریم یوسف زاده2

1) استادیار گروه معماری دانشگاه گیلان ،
2) دانش‌آموخته مهندسی معماری ، دانشگاه گیلان ،

کد IOI مقاله : ABZE-ABGBFG
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مهندسی عمران ، معماری ، مصالح ساختمانی و محیط زیست(caucong.com)
چکیده :
    در سال‌های اخیر، پایداری اجتماعی به‌عنوان یکی از ارکان سه‌گانه توسعه پایدار، جایگاهی تثبیت‌شده در ادبیات معماری و شهرسازی یافته است. با این حال، شواهد تجربی نشان می‌دهد که بسیاری از پروژه‌هایی که از منظر شاخص‌های رسمی پایداری اجتماعی موفق ارزیابی می‌شوند، در ایجاد انسجام اجتماعی پایدار، اعتماد متقابل و هویت جمعی ناکام مانده‌اند. این گسست میان «تأمین شرایط» و «تولید پیوند»، ضرورت بازاندیشی مفهومی در نسبت میان معماری و اجتماع را آشکار می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف بازتعریف مفهوم «ژنوم معماری» در چارچوب قوام اجتماعی، می‌کوشد از طریق رویکردی کیفی، تحلیلی–مروری و مبتنی بر استدلال قیاسی، مدلی مفهومی برای «ژنوم قوام‌ساز معماری» ارائه دهد. در این راستا، ابتدا ادبیات مرتبط با قوام اجتماعی در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ مرور و مؤلفه‌های کلیدی آن شامل اعتماد، تعلق، هویت مشترک، مشارکت و پیوستگی فضایی استخراج شد(Fonseca et al., 2019; OECD, 2021; UN-Habitat, 2022). سپس این مؤلفه‌ها با مدل سرمایه‌های پنج‌گانه (اجتماعی، فرهنگی، انسانی، نمادین و فضایی) تطبیق داده شدند و در قالب پنج ژن قوام‌ساز بازتعریف گردیدند. در ادامه، با تحلیل تطبیقی نمونه‌هایی از ایران (میدان نقش جهان و بافت تاریخی یزد) و نمونه‌های بین‌المللی (Superkilen Park دانمارک و مسکن مشارکتی زوریخ)، کارآمدی مدل پیشنهادی مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که قوام اجتماعی زمانی در معماری تثبیت می‌شود که کدهای فضایی، معنایی و تعاملی در بستر زمان بازتولید شوند. در این چارچوب، ژنوم معماری نه صرفاً مجموعه‌ای از ویژگی‌های کالبدی، بلکه نظامی رمزگذار از روابط اجتماعی است.

کلمات کلیدی : ژنوم معماری قوام اجتماعی پایداری اجتماعی سرمایه اجتماعی انسجام شهری تحلیل تطبیقی