بازتاب فرهنگ در شکل‌گیری معماری مکان سوم در شهر رشت؛ مطالعه‌ای بر پیوند فضا و تعامل اجتماعی

بازتاب فرهنگ در شکل‌گیری معماری مکان سوم در شهر رشت؛ مطالعه‌ای بر پیوند فضا و تعامل اجتماعی

پریسا شاه وردی1 پرستو حسنی2

1) مربی، گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران
2) دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، مؤسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران

کد IOI مقاله : ABZE-ABHHBC
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مهندسی عمران ، معماری ، مصالح ساختمانی و محیط زیست(caucong.com)
چکیده :
    معماری، فراتر از سازمان‌دهی کالبدی فضا، بازتابی از فرهنگ، الگوهای تعامل اجتماعی و هویت جمعی جوامع است. در این میان، «مکان سوم» به‌عنوان فضایی میان خانه (مکان اول) و محل کار (مکان دوم)، بستری برای شکل‌گیری ارتباطات اجتماعی، تقویت سرمایه اجتماعی و بازتولید ارزش‌های فرهنگی فراهم می‌آورد. با وجود گسترش مطالعات مرتبط با مکان سوم، نقش فرهنگ در شکل‌گیری ویژگی‌های معماری این فضاها، به‌ویژه در شهرهای دارای هویت بومی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. شهر رشت، با پیشینه تاریخی، فرهنگ غنی گیلانی و حیات اجتماعی پویا، نمونه‌ای شاخص از پیوند میان فرهنگ محلی، معماری و فضاهای عمومی به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی بازتاب فرهنگ در شکل‌گیری معماری مکان‌های سوم و تحلیل نقش این فضاها در تقویت تعاملات اجتماعی در شهر رشت انجام شده است. این پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای، تحلیل اسناد و بررسی نمونه‌های شاخصی همچون بازار بزرگ رشت و کافه‌های شهری صورت گرفته است. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه مکان سوم Ray Oldenburg، مفاهیم هویت فرهنگی و تعاملات اجتماعی و همچنین رویکرد معماری زمینه‌گرا استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مکان‌های سوم در رشت، نه‌تنها عرصه‌ای برای تعاملات اجتماعی، بلکه تجلی کالبدی فرهنگ بومی و هویت شهری هستند. سازمان فضایی منعطف، بهره‌گیری از عناصر معماری بومی، ارتباط مؤثر میان فضاهای باز و نیمه‌باز، استفاده از مصالح بومی و پیوند با بستر طبیعی، زمینه تقویت حس تعلق، ارتقای کیفیت زندگی شهری و استمرار ارزش‌های فرهنگی را فراهم کرده‌اند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که توجه به مؤلفه‌های فرهنگی در طراحی و بازآفرینی مکان‌های سوم می‌تواند به خلق فضاهای عمومی انسان‌محور، هویت‌مند و پایدار بینجامد و چارچوبی نظری و کاربردی برای طراحی فضاهای اجتماعی در شهرهای معاصر، به‌ویژه شهرهای برخوردار از هویت بومی، ارائه دهد.

کلمات کلیدی : مکان سوم فرهنگ شهری تعاملات اجتماعی هویت مکانی معماری زمینه‌گرا شهر رشت