ارزیابی پیامدهای تغییرات اقلیمی بر انتقال رادیونوکلئیدها و راهبردهای نوین حفاظت پرتوی محیطزیست
ارزیابی پیامدهای تغییرات اقلیمی بر انتقال رادیونوکلئیدها و راهبردهای نوین حفاظت پرتوی محیطزیست
مجید کریمی شهماروندی1
1) کارشناسی ارشد فیزیک اتمی مولکولی
کد IOI مقاله
:
ABZE-ABHHBZ
محل انتشار :
پنجمین کنگره بین المللی مهندسی عمران ، معماری ، مصالح ساختمانی و محیط زیست(caucong.com)
چکیده :
تغییرات اقلیمی بهعنوان یکی از مهمترین چالشهای جهانی قرن بیستویکم، با ایجاد تغییر در الگوهای دما، بارش، پدیدههای حدی، رژیمهای هیدرولوژیکی و فرآیندهای زیستژئوشیمیایی، میتواند رفتار انتقال، توزیع، تحرک و سرنوشت نهایی رادیونوکلئیدها را در محیطهای اتمسفری، آبی و خاکی بهطور قابلتوجهی تحت تأثیر قرار دهد. این تغییرات، افزون بر تغییر مسیرهای مواجهه انسان و اکوسیستم با مواد پرتوزا، دقت مدلهای متداول ارزیابی دز و ریسک پرتوی را که عمدتاً بر شرایط اقلیمی ایستا یا تاریخی استوار هستند، با چالش مواجه کرده است. با وجود افزایش مطالعات در زمینه انتقال رادیونوکلئیدها و ارزیابی پیامدهای پرتوی، هنوز چارچوبی یکپارچه برای تبیین اثرات تغییرات اقلیمی بر فرآیندهای انتقال، ارزیابی عدمقطعیت و توسعه راهبردهای سازگار با شرایط اقلیمی آینده وجود ندارد. مقاله حاضر با رویکردی مروری و انتقادی، جدیدترین دستاوردهای علمی منتشرشده در سالهای اخیر را در زمینه اثرات تغییرات اقلیمی بر انتقال رادیونوکلئیدها، مدلسازی انتشار و جابهجایی در محیط، برآورد دز، ارزیابی ریسک پرتوی و حفاظت محیطزیست بررسی و سنتز میکند. در این راستا، تعامل میان فرآیندهای اقلیمی، انتقال محیطی، مسیرهای مواجهه و پاسخ سامانههای حفاظت پرتوی تحلیل شده و نقاط قوت، محدودیتها و شکافهای دانشی موجود در مطالعات پیشین مورد ارزیابی قرار میگیرد. همچنین، نقش فناوریهای نوظهور از جمله مدلهای اقلیم–انتقال، تحلیل عدمقطعیت، سامانههای اطلاعات جغرافیایی، سنجش از دور، شبکههای پایش هوشمند، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در ارتقای دقت پیشبینیها و پشتیبانی از تصمیمگیری بررسی میشود. بررسی منابع نشان میدهد که بیشتر مدلهای رایج انتقال رادیونوکلئیدها هنوز بهطور کامل پویایی متغیرهای اقلیمی، رخدادهای حدی و بازخوردهای میان سامانههای اقلیمی و محیطی را در نظر نمیگیرند. همچنین، کمبود چارچوبهای تلفیقی برای ادغام مدلهای اقلیمی، مدلهای انتقال رادیونوکلئیدها، تحلیل عدمقطعیت و ارزیابی ریسک، یکی از مهمترین خلأهای پژوهشی این حوزه به شمار میرود. بر این اساس، مقاله حاضر یک نقشه راه پژوهشی برای توسعه نسل جدید مدلهای حفاظت پرتوی سازگار با تغییرات اقلیمی ارائه میکند که بر یکپارچهسازی مدلهای چندمقیاسی، استفاده از دادههای برخط، تحلیلهای پیشبینانه و سامانههای هوشمند پشتیبان تصمیم استوار است. این مرور نشان میدهد که انطباق چارچوبهای حفاظت پرتوی با شرایط اقلیمی آینده، مستلزم بازنگری در مدلهای ارزیابی دز، توسعه روشهای پویا برای تحلیل ریسک و بهرهگیری از فناوریهای نوین دادهمحور است. یافتههای این مقاله میتواند مبنایی برای طراحی پژوهشهای آینده، بهروزرسانی دستورالعملهای فنی و پشتیبانی از سیاستگذاری در حوزه حفاظت پرتوی، مدیریت محیطزیست و آمادگی در برابر شرایط اضطراری پرتوی در مواجهه با تغییرات اقلیمی فراهم آورد.
کلمات کلیدی : تغییرات اقلیمی انتقال رادیونوکلئیدها حفاظت پرتوی ارزیابی ریسک پرتوی مدلسازی محیطی تحلیل عدمقطعیت پایش هوشمند محیطزیست