استفاده موقت از فضا به‌مثابه راهبردی برای احیای شهری: ظرفیت‌ها، پیامدها و الزامات نهادی

استفاده موقت از فضا به‌مثابه راهبردی برای احیای شهری: ظرفیت‌ها، پیامدها و الزامات نهادی

مهناز شعبانی1

1) عضو هیئت علمی عکاسی، دانشکده هنر دانشگاه سمنان،ایران

کد IOI مقاله : ABZE-ABHHZG
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مهندسی عمران ، معماری ، مصالح ساختمانی و محیط زیست(caucong.com)
چکیده :
    فضاهای شهری فرسوده، کم‌استفاده و رهاشده از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت و برنامه‌ریزی شهری معاصر محسوب می‌شوند و در عین حال، ظرفیت‌های ارزشمندی برای بازآفرینی و ارتقای کیفیت محیط شهری در اختیار قرار می‌دهند. در این میان، استفاده موقت از فضا به‌عنوان رویکردی انعطاف‌پذیر، مشارکتی و نوآورانه، طی دو دهه اخیر جایگاه ویژه‌ای در ادبیات شهرسازی و بازآفرینی شهری یافته است. این رویکرد با فعال‌سازی فضاهای بلااستفاده، زمینه بهره‌برداری بهینه از منابع فضایی، تقویت مشارکت شهروندان و ارتقای کیفیت زندگی شهری را فراهم می‌کند. هدف این مقاله، تبیین ظرفیت‌ها و محدودیت‌های استفاده موقت از فضا و بررسی نقش آن در بازآفرینی شهری، توسعه پایدار و تقویت سرمایه اجتماعی و فرهنگی است. پژوهش با رویکردی تحلیلی و بر پایه بررسی منابع نظری، مطالعات پیشین و نمونه‌های اجراشده، آثار فضایی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی استفاده موقت از فضا را تحلیل می‌کند و فرصت‌ها و چالش‌های پیش‌روی این شیوه را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مهم‌ترین دستاوردهای استفاده موقت، بیش از آنکه در تغییرات کالبدی نمود یابد، در ارتقای انسجام اجتماعی، افزایش مشارکت شهروندان، تقویت هویت مکانی، گسترش خلاقیت، حمایت از نوآوری‌های محلی و شکل‌گیری الگوهای مشارکتی حکمرانی شهری آشکار می‌شود. همچنین، این رویکرد با احیای فضاهای فرسوده، بازپیوند آن‌ها با زندگی شهری و ایجاد کارکردهای جدید، زمینه تحقق بازآفرینی پایدار را فراهم می‌آورد. با این حال، در صورت نبود سیاست‌های حمایتی و چارچوب‌های نهادی مناسب، استفاده موقت ممکن است به کالایی‌شدن فضا، اعیان‌سازی و حذف تدریجی گروه‌های خلاق و کم‌برخوردار بینجامد. در نتیجه، بهره‌گیری مؤثر از این رویکرد مستلزم تدوین سیاست‌های حمایتی، اصلاح سازوکارهای حقوقی و برنامه‌ریزی مشارکتی است تا استفاده موقت از فضا به‌عنوان ابزاری راهبردی در فرایند بازآفرینی و توسعه پایدار شهری به‌کار گرفته شود.

کلمات کلیدی : استفاده موقت از فضا احیای شهری فضاهای فرسوده سرمایه فرهنگی مشارکت اجتماعی توسعه شهری پایدار