تدوین الگوی ارزیابی زیست‌پذیری و تاب‌آوری حرارتی- اکولوژیک شیراز بر پایه شاخص‌های ریخت‌شناسی شهری و اکولوژی سیمای سرزمین

تدوین الگوی ارزیابی زیست‌پذیری و تاب‌آوری حرارتی- اکولوژیک شیراز بر پایه شاخص‌های ریخت‌شناسی شهری و اکولوژی سیمای سرزمین

فاطمه بدر1

1) دانشجوی دکتری تخصصی شهرسازی،واحد تهران مرکزی،دانشگاه آزاد

کد IOI مقاله : ACCA-ACZGGG
محل انتشار : چهارمین کنگره بین المللی علوم، مهندسی و فن آوری های نو(secongress.com)
چکیده :
    رشد شتابان شهرنشینی، تغییر الگوی کاربری زمین، افزایش سطوح نفوذناپذیر، کاهش پیوستگی پوشش گیاهی و تشدید ناهنجاری‌های حرارتی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی کلان‌شهرهای واقع در اقلیم‌های نیمه‌خشک به شمار می‌روند. کلان‌شهر شیراز نیز طی دهه‌های اخیر تحت تأثیر گسترش کالبدی، تغییر ساختار منظر و کاهش بخشی از پوشش گیاهی، با تغییرات قابل توجه در الگوی دمای سطح زمین مواجه شده است. پژوهش حاضر با هدف تدوین یک الگوی تلفیقی برای ارزیابی زیست‌پذیری و تاب‌آوری حرارتی–اکولوژیک شیراز، ارتباط میان سه مؤلفه ریخت‌شناسی شهری، ساختار اکولوژیک منظر و رفتار حرارتی سطح را بررسی می‌کند. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل فضایی است. چارچوب پیشنهادی با تلفیق شاخص‌های دمای سطح زمین (LST)، شاخص پوشش گیاهی نرمال‌شده (NDVI)، شاخص ساخت‌وساز (NDBI)، شاخص‌های اکولوژی سیمای سرزمین و متغیرهای ریخت‌شناختی شامل تراکم قطعات، تراکم مسکن، تراکم راه، نسبت سطح اشغال و نسبت جرم به فضا شکل گرفته است. داده‌های تجربی مطالعات پیشین درباره شیراز نشان می‌دهند که طی دوره 1985 تا 2020، سطح پوشش گیاهی گزارش‌شده از 22/28 به 17/54 کیلومترمربع کاهش یافته و مساحت طبقه چهارم حرارتی حدود 12/76 کیلومترمربع افزایش داشته است. همچنین دمای سطح گزارش‌شده از حدود 17 درجه سانتی‌گراد در سال 1985 به حدود 21 درجه سانتی‌گراد در سال 2020 رسیده است. ScienceDirect مطالعه دیگری که رابطه ریخت‌شناسی و ساختار منظر با LST شیراز را بررسی کرده، ارتباط قابل توجه شاخص‌هایی نظیر SHDI، DIVISION، FRAC، LSI و تراکم راه با دمای سطح را گزارش کرده است. University of Adelaide Digital Libraryبر این اساس، الگوی پیشنهادی پژوهش، تاب‌آوری حرارتی–اکولوژیک را حاصل برهم‌کنش ظرفیت سرمایش اکولوژیک، کیفیت ریخت‌شناسی و میزان مواجهه حرارتی می‌داند. نتایج تلفیقی نشان می‌دهد که حفاظت از لکه‌های سبز، کاهش خردشدگی منظر، تقویت اتصال فضایی باغات و فضاهای سبز، مدیریت شبکه معابر و توجه به ویژگی‌های مورفولوژیک بافت‌های متراکم باید در مرکز سیاست‌های بازآفرینی و توسعه فضایی شیراز قرار گیرد.

کلمات کلیدی : زیست‌پذیری شهری تاب‌آوری حرارتی اکولوژی سیمای سرزمین ریخت‌شناسی شهری دمای سطح زمین