تحلیل و ارزیابی نظریۀ انقلاب شهری گوردون چایلد در تبیین پیدایش شهرنشینی

پارسا ورقایی¹

1) دانشجوی دکتری تخصصی شهرسازی، گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.

کد IOI مقاله : ACCD-ACZKBH
محل انتشار : دهمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم و مهندسی(carseconf.com)
چکیده :
    پیدایش شهرنشینی یکی از تحولات مهم تاریخ جوامع انسانی است که تبیین آن نیازمند بررسی همزمان عوامل جمعیتی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است. نظریۀ انقلاب شهری گوردون چایلد با طرح ده معیار برای شناسایی جوامع شهری، چارچوبی تأثیرگذار برای مطالعۀ این تحول فراهم کرده است؛ با این حال، رابطۀ این معیارها با فرایند علّی پیدایش شهر همچنان نیازمند بررسی تطبیقی است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و ارزیابی توان تبیینی نظریۀ چایلد، سه نمونۀ اور، شوش و شهر سوخته را بررسی می‌کند. این پژوهش از نظر ماهیت کیفی و تحلیلی ـ تطبیقی است و داده‌های آن به شیوۀ اسنادی و کتابخانه‌ای از منابع باستان‌شناختی، تاریخی و نظری گردآوری شده‌اند. در تحلیل نمونه‌ها، ده معیار چایلد بر اساس وجود شواهد، زمان ظهور و نقش احتمالی آن‌ها در فرایند شهرنشینی بررسی و با یکدیگر مقایسه شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ترکیب و میزان شواهد معیارها در سه نمونه یکسان نیست؛ به‌گونه‌ای که شوش شواهد روشن‌تری از نظام نوشتاری و ثبت اطلاعات، شهر سوخته شواهد برجسته‌تری از تخصص‌یافتگی تولید و تجارت دوربرد، و اور شواهد قابل توجهی از تحول مقیاس و سازمان فضایی سکونتگاه ارائه می‌کند. همچنین، شواهد مربوط به برخی معیارها، از جمله مازاد کشاورزی، طبقۀ حاکم و علوم دقیق، برای تعیین نقش آن‌ها در مراحل آغازین شهرنشینی کافی نیست. نتایج نشان می‌دهد که معیارهای چایلد برای شناسایی و مقایسۀ ابعاد پیچیدگی شهری سودمند، اما نمی‌توان آن‌ها را مجموعه‌ای ثابت و دارای توالی علّی واحد برای توضیح پیدایش همۀ شهرها دانست. بر این اساس، ارزیابی فرایند شهرنشینی مستلزم توجه همزمان به شواهد، زمان ظهور معیارها، نقش احتمالی آن‌ها و تفاوت‌های تاریخی و منطقه‌ای است.

کلمات کلیدی : انقلاب شهری گوردون چایلد پیدایش شهرنشینی شهرهای اولیه تحلیل تطبیقی پیچیدگی اجتماعی