جایگاه مقاوم‌سازی بافت‌های فرسوده شهری در راستای اهداف برنامه هفتم پیشرفت

جایگاه مقاوم‌سازی بافت‌های فرسوده شهری در راستای اهداف برنامه هفتم پیشرفت

سید سعید یزدانی1 طاهره نصر2

1) کارشناس ارشد جغرافیای طبیعی، اقلیم در برنامه ریزی محیطی، واحد لارستان، دانشگاه ازاد اسلامی،
2) استاد تمام شهرسازی؛ گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی،

کد IOI مقاله : ACDK-ACAHZZ
محل انتشار : چهارمین کنفرانس مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(4cau.ir)
چکیده :
    بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهری یکی از جدی‌ترین چالش‌های ایمنی و تاب‌آوری شهرهای ایران بوده است. قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت (۱۴۰۳ تا ۱۴۰۷)، که به‌عنوان سند توسعه کشور مطرح است، اهداف کمّی روشنی برای نوسازی و مقاوم‌سازی این بافت‌ها تعیین کرده است. هدف این مطالعه، تعیین ابعاد مسئله در سطح کشور، بررسی تناسب اهداف برنامه با حجم مسئله و ارزیابی عملکرد سال‌های نخست و موانع تحقق آن است. بر این اساس، پژوهش حاضر به‌ صورت توصیفی–تحلیلی و با مرور اسنادی انجام شده است. داده‌ها از متن قانون برنامه هفتم، آیین‌نامه اجرایی طرح «کلید به کلید»، گزارش‌ها و آمار رسمی شرکت بازآفرینی شهری ایران، وزارت راه و شهرسازی و گزارش‌های مدیران این نهادها گردآوری شده است. با توجه به ضرورت موضوع فرسودگی بافت‌های شهری، درصد واحدهای ناپایدار، سهم هدف برنامه از موضوع و درصد تحقق هدف سالانه محاسبه و موانع به‌صورت مضمونی استخراج گردیده است. نتایج حاصل از این پژوهش حاکی از این است که مساحت بافت‌های ناکارآمد در سطح کشور حدود ۱۶۶ هزار هکتار و جمعیت ساکن در آن‌ها حدود ۱۹ تا ۲۰ میلیون نفر بوده است. از حدود ۵٫۷ میلیون واحد مسکونی این بافت‌ها، تقریبا ۲٫۶ تا ۲٫۷ میلیون واحد (حدود ۴۶ درصد) ناپایدار ارزیابی می‌شود. هدف ۵۰۰ هزار واحدی ماده ۴۹ تنها حدود ۱۹ درصد این واحدها را دربر می‌گیرد. در سال ۱۴۰۳ حدود ۹۴ درصد هدف سالانه (بر پایه پروانه‌های صادرشده) تحقق یافته است، اما بر پایه آخرین آمار در دسترس، تحقق سال ۱۴۰۴ حدود ۴۵ درصد بوده است. کمبود منابع مالی و تسهیلات بانکی، ضعف هماهنگی نهادی، مشکلات ثبتی و حقوقی، نبود دستورالعمل مقاوم‌سازی نسبی و مقاومت اجتماعی ساکنان از موانع اصلی بوده است. در نتیجه، اهداف کمّی برنامه هفتم گامی مهم، اما در قیاس با حجم مسئله ناکارآمد است و تحقق آن به اصلاح نظام تأمین مالی، هماهنگی نهادی، دستورالعمل مقاوم‌سازی نسبی و رویکرد مشارکتی وابسته است.

کلمات کلیدی : بافت فرسوده شهری مقاوم‌سازی برنامه هفتم پیشرفت بازآفرینی شهری تاب‌آوری شهری طرح کلید به کلید