تبیین و تحلیل اصول طراحی بایوفیلیک در فضاهای شهری

تبیین و تحلیل اصول طراحی بایوفیلیک در فضاهای شهری

ابراهیم مولوی1 فاطمه حسینیان2 لیدا شهابی3

1) استادیار گروه شهرسازی، دانشگاه بوعلی سینا همدان-
2) دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشگاه بوعلی سینا همدان-
3) دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشگاه بوعلی سینا همدان-

کد IOI مقاله : ACDK-ACZDAF
محل انتشار : چهارمین کنفرانس مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(4cau.ir)
چکیده :
    گسترش شهرنشینی و غلبه محیط‌های ساخته‌شده بر فضاهای طبیعی، موجب کاهش ارتباط روزمره انسان با طبیعت و بروز پیامدهایی همچون کاهش کیفیت محیطی، افزایش فشارهای روانی و تضعیف کیفیت زندگی شهری شده است. در این میان، شهرسازی و طراحی بایوفیلیک با تأکید بر بازتعریف رابطه انسان و طبیعت، رویکردی برای ارتقای زیست‌پذیری، سلامت و پایداری فضاهای شهری محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل اصول و معیارهای طراحی بایوفیلیک در فضاهای شهری انجام شده است. این پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و از نظر روش، مبتنی بر تحلیل محتوای جهت‌دار است. به‌منظور شناسایی و استخراج اصول طراحی بایوفیلیک، منابع فارسی مرتبط در پایگاه‌های SID، نورمگز، مگیران، علم‌نت و سیویلیکا بررسی شد و در نهایت 36 مقاله برای تحلیل انتخاب گردید. پس از مطالعه و کدگذاری متون، 198 کد اولیه استخراج و در قالب 31 مقوله فرعی و پنج مؤلفه اصلی شامل زیست‌محیطی، کالبدی-فضایی، عملکردی، اجتماعی و اقتصادی-مدیریتی سازمان‌دهی شد. یافته‌ها نشان داد مؤلفه زیست‌محیطی با 52 کد (26/26 درصد) بیشترین فراوانی و مؤلفه اقتصادی-مدیریتی با 28 کد (14/14 درصد) کمترین فراوانی را داشته‌اند. همچنین، اصول بایوفیلیک از نظر نوع ارتباط با طبیعت در سه سطح حضور مستقیم طبیعت (46 درصد)، تجربه فضایی و حسی طبیعت (31/3 درصد) و آنالوگ‌های طبیعی (22/7 درصد) طبقه‌بندی شدند. بر اساس نتایج، طراحی بایوفیلیک صرفاً به افزایش فضای سبز یا استفاده تزئینی از عناصر طبیعی محدود نمی‌شود، بلکه مستلزم پیوند هم‌زمان عناصر طبیعی، کیفیت فضایی و حسی، دسترسی و استفاده روزمره، عدالت اجتماعی و الزامات اقتصادی و مدیریتی است. در نهایت، چارچوب پیشنهادی پژوهش بر طراحی یکپارچه، زمینه‌گرا، محله‌محور، سازگار با اقلیم و قابل نگهداری تأکید دارد و استفاده از گونه‌های بومی و کم‌آب‌بر، توسعه مسیرهای سبز، مدیریت آب باران، بازآفرینی فضاهای رهاشده و مشارکت شهروندان را از مهم‌ترین راهکارهای قابل اجرا در شهرهای ایران معرفی می‌کند.

کلمات کلیدی : طراحی بایوفیلیک شهرسازی بایوفیلیک شهر بیوفیلیک فضای شهری طراحی شهری پایداری شهری