آسیب شناسی مدیریت پروژه های عمرانی شهرداری ها؛ شناسایی عوامل مؤثر بر کاهش بهره وری و ارائه الگوی بهبود عملکرد

آسیب شناسی مدیریت پروژه های عمرانی شهرداری ها؛ شناسایی عوامل مؤثر بر کاهش بهره وری و ارائه الگوی بهبود عملکرد

غلامعباس سلیمانی جامی1 ابراهیم عبودی تیزابی2

1) کارشناس ارشد مهندسی عمران
2) کارشناسی ارشد مدیریت ساخت

کد IOI مقاله : ACDK-ACZHFD
محل انتشار : چهارمین کنفرانس مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(4cau.ir)
چکیده :
    پروژه‌های عمرانی شهرداری‌ها از مهم‌ترین ابزارهای تحقق سیاست‌های توسعه شهری و تبدیل منابع عمومی به زیرساخت‌ها و خدمات قابل استفاده شهروندان به شمار می‌روند. احداث و بهسازی معابر، توسعه شبکه‌های حمل‌ونقل، اجرای فضاهای عمومی، احداث ساختمان‌های خدماتی، توسعه تأسیسات شهری، پروژه‌های بازآفرینی و سایر طرح‌های زیرساختی، بخش قابل توجهی از منابع مالی و ظرفیت اجرایی مدیریت شهری را به خود اختصاص می‌دهند. با وجود این اهمیت، بخش قابل توجهی از پروژه‌های عمرانی شهرداری‌ها با مشکلاتی نظیر تأخیر در اجرا، افزایش هزینه، تغییرات مکرر مقادیر و مشخصات، ضعف کیفیت، عدم بهره‌گیری مناسب از منابع، ضعف هماهنگی میان کارفرما، مشاور و پیمانکار، نارسایی در نظام نظارت و کنترل پروژه و در برخی موارد توقف یا طولانی‌شدن فرآیند اجرا مواجه هستند. این مشکلات صرفاً ناشی از عوامل فنی نیستند، بلکه حاصل برهم‌کنش مجموعه‌ای از عوامل مدیریتی، مالی، قراردادی، سازمانی، فنی، انسانی و محیطی‌اند. هدف مقاله حاضر، آسیب‌شناسی مدیریت پروژه‌های عمرانی شهرداری‌ها، شناسایی عوامل مؤثر بر کاهش بهره‌وری و ارائه الگویی مفهومی برای بهبود عملکرد پروژه‌هاست. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مرور و تحلیل انتقادی ادبیات علمی مرتبط با مدیریت ساخت، مدیریت پروژه، مدیریت ریسک، عملکرد پروژه‌های زیرساختی و مطالعات انجام‌شده درباره پروژه‌های عمرانی شهرداری‌هاست. در این چارچوب، عوامل مؤثر بر عملکرد پروژه در شش حوزه اصلی شامل «برنامه‌ریزی و طراحی»، «مالی و بودجه‌ای»، «قراردادی و پیمانکاری»، «مدیریت و کنترل پروژه»، «منابع و ظرفیت اجرایی» و «عوامل محیطی و نهادی» طبقه‌بندی شده‌اند. بررسی ادبیات نشان می‌دهد که ضعف عملکرد پروژه‌های عمرانی شهرداری‌ها را نمی‌توان به یک عامل منفرد نسبت داد؛ بلکه تأخیر و افزایش هزینه معمولاً محصول زنجیره‌ای از تصمیمات و رخدادهای به‌هم‌پیوسته است. از این منظر، کنترل پروژه باید از رویکرد واکنشی و گزارش‌محور به سمت مدیریت یکپارچه، پیشگیرانه، داده‌محور و مبتنی بر ریسک حرکت کند. در الگوی پیشنهادی مقاله، ارتقای عملکرد پروژه از طریق پیوند میان برنامه‌ریزی واقع‌بینانه، برآورد دقیق، مدیریت ریسک، انتخاب و ارزیابی پیمانکار، کنترل هم‌زمان زمان و هزینه، نظارت کیفی، مدیریت ذی‌نفعان، دیجیتالی‌سازی اطلاعات و ایجاد نظام یادگیری سازمانی دنبال می‌شود. یافته‌های مقاله می‌تواند برای مدیران شهری، معاونت‌های فنی و عمرانی شهرداری‌ها، کارشناسان برنامه‌ریزی و کنترل پروژه، مشاوران و پیمانکاران در جهت کاهش اتلاف منابع و ارتقای بهره‌وری پروژه‌های عمرانی مورد استفاده قرار گیرد.

کلمات کلیدی : پروژه‌های عمرانی شهرداری مدیریت پروژه مدیریت ساخت بهره‌وری کنترل پروژه مدیریت ریسک تأخیر پروژه افزایش هزینه عملکرد پروژه